جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
آخرین شماره ها
نشریات دیگر
عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان

بخش 2 فصل 1 : تاریخ و جغرافیای مختصر تونس



«جمهوری تونِس» کشوری است در شمال آفریقا و جنوب دریای مدیترانه، که از غرب با الجزایر و از شرق و جنوب با لیبی هم‌مرز است.

دین اکثریت مردم این کشور "اسلام"، پایتخت و بزرگ‏ترین شهر این کشور "تونس" و زبان رسمی آن عربی است. زبان فرانسوی نیز در این کشور کاربرد دارد.

مساحت این کشور ۱۶۳٬۶۱۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن حدود 11 میلیون نفر است.

 

1.        تاریخچه

گذشته از شواهد باستانی از پیشینهٔ زیستن انسان در هزاران سال پیش در تونس، در هزاره سوم پیش از میلاد، اقوامی از تیره‌های گوناگون، از جنوب اروپا به این سرزمین کوچیدند که گمان می‌رود بربرها یا آمازیغ‏ها از نوادگان ایشان باشند. بربرهای آمازیغ اجداد ساکنان فعلی تونس هستند.

حضور اسلام در كشور آفریقایی تونس به همان قرن اول ظهور اسلام برمي‌گردد؛ حتي قبل از زماني كه دولت ادارسه (ادریسی‌ها) در قرن دوم هجری در مراكش و حکومت فاطمیون در مصر و تونس ايجاد شود. سپاه اسلام در قرن اول هجری به فرماندهی «عقبة بن نافع» بخش‌هایی از سرزمین تونس را تصرف و شهر قیروان را ساخت. ساكنان اصلي تونس ـ یعنی "بربرها" ـ نیز از مواليان اهل‌بيت(ع) به شمار مي‌رفتند. شدت اين ولاء به حدي بود كه پس از واقعه جانسوز كربلا، يكي از قيام‌هاي خونخواهي،‌ به وسيله آنان و در تونس فعلي رخ داد. بني‌اميه نيز مشابه آنچه در "قتل‌عام حرّه" در مدينه منوره انجام داده بود را در تونس اعمال كرد.

در قرن نهم میلادی اغلبیون (یا اغالبه) ـ که از قبیلهٔ بنی‏تمیم بودند ـ از سوی خلفای عباسی به حکومت تونس رسیدند اما در سال ۹۰۹ میلادی شیعیان فاطمی، اغلبیون را شکست داده و شهر مهدیه را بنا کردند.

نخستين خليفه فاطمي «عبيدالله المهدي» نام داشت كه خود را از نسل «محمد بن اسماعيل بن جعفر الصادق(ع)» و از ذريه حضرت فاطمه(س) معرفي كرد. وي با تصرف «اسكندريه» نيت خود را براي فتح مصر آشكار ساخت و سلسله فاطميان را در سال 803 در تونس تشكيل داد. دامنه حکومت این سلسله پس از مدتي به مصر كشانده شد و در سال ۹۶۱ میلادی «المعز» خلیفهٔ فاطمی مصر را تصرف کرد و مقر حکومت فاطمی را از مهدیه به آن سامان انتقال داد.

در قرن شانزدهم میلادی دولت عثمانی نفوذ خود را بر سه منطقه مهم در شمال آفریقا بسط داد که به ترتیب ورود عثمانی در آن ها، عبارت بودند از: الجزائر، طرابلس (مرکز لیبی فعلی) و تونس. اما نفوذ دولت عثمانی به مراکش نرسید؛ چرا که خاندان سعدیه که از سادات بودند، با ورود تحت حاکمیت عثمانی مخالفت کردند.

ساکنان این مناطق، بر این اساس که دولت عثمانی، بزرگترین و نیرومندترین دولت اسلامی است و توانسته است بخش‏هایی از اروپا و مصر و شرق عربی را در تصرف خود درآورد، به آن پناه بردند. خواست آنان این بود که دولت عثمانی، آن ها را از حملات صلیبی ها که هر روز خطر آنان نزدیک تر می شد، نجات دهد.

دولت عثمانی درخواست آن ها را پذیرفت و به دفاع از اسلام در میان ساکنان شمال آفریقا در برابر خطر جنگ صلیبی استعماری اروپایی‏ها پرداخت. در این سال‏ها پرتغال، اسپانیا و تشکیلات صلیبی معروف به نام «قدیس یوحنا» به دنبال ایجاد ممالک مسیحی‏نشین در ساحل شمال آفریقا بودند تا در درازمدت، دریای مدیترانه به صورت یک دریای مسیحی و اروپایی درآید و به دنبال آن، صلیبی های اروپایی بتوانند به درون قاره آفریقا نفوذ کنند. اما دولت عثمانی در برابر این طرح های صلیبی استعماری ایستادگی کرد.

در تونس جنگ‏های زیادی میان دولت عثمانی و نیروهای صلیبی صورت گرفت و چندین بار دو طرف شکست هایی را متحمل شدند تا آن که پس از ۳۹ سال کشمکش میان ترکان عثمانی و اسپانیایی‌ها، تونس در سال 982هـ/1574م زیر سلطه دولت عثمانی در آمد و به صورت "نایب‏نشین سوم" و در حقیقت آخرین نایب نشین در شمال آفریقا به این امپراطوری پیوست. نجات دهد..

در سال ۱۷۰۵ میلادی «حسین بن علی الترکی» سردار عثمانی که از تبار یونانی بود به فرمانروایی تونس برگزیده شد. از آن پس فرزندان او دودمان خودگردان حسینیان را تشکیل داده و زیر نظر عثمانی بر تونس فرمان راندند.

با ضعف امپراطوری عثمانی از اواسط قرن نوزدهم، مطامع اروپاییان دوباره شدت گرفت و در سال 1881 فرانسه، تونس را مستعمره خود نمود.

 

2. دوران معاصر

با آغاز جنگ جهانی دوم، ارتش آلمان برای تقویت پایگاه متحدین در شمال آفریقا، در تونس نیرو پیاده کرد اما در سال ۱۹۴۳ از تونس عقب‌نشینی کرد و تونس به کنترل متفقین درآمد و استعمار فرانسه در آن ادامه یافت.

دوران استعمار سیاه‏ترین دوران کشور تونس بود؛ چنانکه به عنوان مثال در طول ۷۰ سال حضور فرانسه، تعداد اشخاصی که توانستند به آموزش عالی دست پیدا کنند تنها ۳۲۰ نفر بودند، یعنی در هر سال، چهار دانشجو!.

اين کشور طی پیمان پاریس که در سال ۱۹۵۶ میلادی امضاء شد، استقلال خود را به دست آورد. اما بعد از استقلال هم، سیاست "حذف كامل دین اسلام از نظام دولتی و زندگی مردم تونس" دنبال شد. اين سياست ـ به موازات اقدامات «کمال آتاتورک» در ترکیه و «پهلوي اول» در ايران ـ به دست «حبیب بورقیبه» در تونس اجرايي گرديد.

بورقیبه به عنوان اولین رییس جمهور تونس، حاکمیت مطلقه‏ی لائیکی را بر این کشور اعمال کرد تا اینکه در سال 1987 و به دنبال یک دوره اعتراضات خیابانی مردم، پس از 31 سال استبداد و حکومت با مشت آهنین، به دست «زین العابدین بن علی» سرنگون شد.

بن‏علی از افسران عالیرتبه پلیس و رئیس سازمان امنیت تونس بود که در پی یک دوره کوتاه نخست‌وزیری و با کودتایی بدون خونریزی ریاست‌جمهوری را از بورقیبه گرفت.

او که دريافته بود سیاست زور برای حذف دین، قابل پیگیری نیست ‌كوشید تا جایی که به حکومت دیکتاتوری‏اش ضرر نرساند ظواهر فعالیت‏های دینی ـ اسلامی را آزاد بگذارد. به عنوان نمونه، وی به "دانشگاه زیتونه" كه نماد اسلامی كشور تونس به شمار مي‌آيد توجه جديدی نمود؛ رادیو قرآن راه‏اندازی کرد؛ به مراکز قرآنی (در حد حفظ و قرائت) کمک می‏کرد؛ و نيز تلاش می‏نمود تقید شخصي خود به ظواهر شرع (مانند رفتن به حج) را به مردم نشان دهد. ولی در عین حال، در کنار مشی استبدادی، همچنان سخت‏گیری‏هایی در امور مذهبی وجود داشت و مردم در تدین واقعی و التزام به عبادات، شرعیات و حجاب آزاد نبودند.

خودکامگی و اختناق حکومت بن علی به اعتراضات خیابانی مردم ـ معروف به "انقلاب گل یاسمن" ـ منجر شد و دیکتاتور تونس پس از بیست و سه سال حکومت در 24 دی 1389 (14 ژانویه 2011) سرنگون شد و به عربستان سعودی گریخت.

 

3.      اقتصاد

تونس سرزمینی گرم و خشک است. بخش درونی آن از بیابان‌های سنگلاخی و بخش جنوبی آن نیز از شنزارها پوشیده شده، اما کرانه‌های شمالی آن نسبتاً حاصلخیز و پوشیده از جنگل است.

این کشور با توجه به تاثیر مطلوب دریای مدیترانه و ارتفاع کوه های شمالی از آب و هوای معتدل دریایی برخوردار می باشد و خوش آب وهواترین کشور شمال آفریقاست. شهر تونس در منطقه ی جلگه‏ای شرق و شمال شرقی این کشور در انتهای خلیج تونس قرار گرفته و از آب و هوای بسیار معتدل برخوردار است.

کشاورزی، معادن و منابع طبیعی، جهانگردی و صنعت نفت در اقتصاد تونس نقش مهمی دارند.

زیتون، انگور، گندم، میوه‌جات و سبزیجات از فرآورده‌های کشاورزی تونس هستند. این کشور دارای منابع انرژی هم‌چون نفت، گاز طبیعی و معادن فسفات، آهن، روی و سرب است.

تولیدات این کشور بیشتر شامل مواد شیمیایی، پارچه، برق و سیمان است. از این کشور نفت خام، روغن زیتون، مرکبات، آهن و سرب صادر می‌شود.