جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
آخرین شماره ها
نشریات دیگر
عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان

فصل 1 بخش 2 : شناخت مختصر امپراطوری عثمانی



عثمانیان یک قدرت سیاسی بزرگ بودند که بیش از شش قرن ـ از ۱۲80 تا ۱۹۲3 میلادی (مقارن با 679 تا 1341 هجری قمری) ـ در منطقه مدیترانه حکومت ‌کردند.

آنان در اوج قدرت خود یک امپراطوری پهناور داشتند که بر آسیای صغیر، اکثر خاورمیانه، قسمت‌هایی از شمال آفریقا، قسمت جنوب شرقی اروپا و قفقاز حکومت ‏کرد و قلمرو رسمی آن به ۵/۶ میلیون کیلومتر مربع می‌رسید.

 

1. خاستگاه عثمانی‏ها

بر اساس معتبرترین اسناد، عثماني‌ها منتسب به قبيله‌اي از قبايل غُز تركي (یا اوغوز) به نام "قبيله قاپي" هستند.

اين قبيله از موطن خود در آسيای میانه ـ در نزديكی شهر "بلخ" در شمال شرق ایران فعلی و 20 کیلومتری شهر "مزارشریف" افغانستان ـ به سمت غرب حركت كرد و سپس تحت رهبري «ارطغرل» به جانبداری از «سلطان علاءالدين اول» سلطان دولت سلجوقي پرداخت و به سپاه او پيوست.

علاءالدين در سال 1232 میلادی (630 هجری قمری) بر دشمنانش پيروز شد و به عنوان پاداش حمايت اين قبیلة ترك، آنان را در يكي از مناطق تحت سلطه خود در شمال غرب آناتولي با نام "سكود" ـ كه در مرزهاي دولت بيزانس با دولت سلجوقي بود ـ اسكان داد و زمین‏های فراوانی را به آنان بخشید؛ به طوري كه رئيس قبيله يعني ارطغرل لقب "مرزبان" يافت. ارطغرل فردي شجاع و در خدمت سلاجقه بود و به مرور، زبان و شيوه زندگي آنان را در پيش گرفت. وی تنها به حفاظت از مرزهاي پيشين بسنده نكرد و به نام سلطان، به سرزمين‌هاي بيزانس حمله برد و "اسكي شهر" را به محدوده نفوذ خود افزود .

ارطغرل در سال 1288 م. (687 ق.) درگذشت و فرزندش «عثمان غازی» ـ كسي كه بعدها دولت عثماني به نام وي ناميده شد ـ برجاي پدر نشست، از این زمان، اين اميرنشين بسرعت ترقي كرده، به مرور به امپراتوري بزرگي تبديل شد كه سرزمين‌هاي متعلق به آن در آسيا، اروپا و آفريقا قرار داشت و از بزرگ‌ترين دولت‌هاي اسلامي شد كه تاريخ شاهد آن بوده است. اين دولت نقش قابل توجهي در نشر اسلام در اروپا و دفاع از مسلمانان در مقابل دولت‌هاي صليبي بر عهده داشت.

 

2. دوره‏های عثمانی‏ها

به طور کلی تاریخ امپراطوری عثمانی را می توان به 4 دوره زیر تقسیم کرد:

2 ـ 1. عهد تکوین و استقرار (1280 تا 1453 م. / 679 تا 857 ق.): این دوره با اعلان استقلال «عثمان غازی» در سال 1290م رنگ واقعی تری به خود گرفت و با فتح استانبول در سال 1453م به دست «سلطان محمد فاتح» پایان یافت.

2 ـ 2. عهد طلایی (1453 تا 1566 م. / 857 تا 973 ق.): از فتح استانبول آغاز شد و با مرگ «سلطان سلیمان قانونی» در سال 1566م به پایان رسید.

2 ـ 3. عهد توقف و رکود (1566 تا 1718 م. / 973 تا 1130 ق.): با سلطنت «سلطان سلیم دوم» در سال 1566م آغاز و در سال 1718 به پایان رسید.

2 ـ 4. عهد اصلاحات و زوال (1718 تا 1923 م / 1130 تا 1341 ق): این دوره با اصلاحات «مدحت پاشا» صدراعظم نامی عثمانی شاخص شد و با شکست امپراطوری در جنگ جهانی دوم و تجزیه آن به پایان رسید

3. انحطاط و سقوط امپراطوری عثماني‌

زمينه‌هاي ضعف دولت عثماني از دوره «سلطان سليمان قانونی» فراهم آمد و با مرگ او در ۵ سپتامبر ۱۵۶۶ م. (۲۰ صفر ۹۷۴ ق.) آغاز شد. پس از مرگ او اختلافات داخلی هیأت حاکمه بیشتر شد و منحنی افول امپراطوری رو به نشیب نهاد.

حمله «ناپلئون بناپارت» به مصر درسال 1798 نقطه عطف تاريخي مهمي در رابطه با آغاز انحطاط و ضعف تمام جهان اسلام خاصه امپراطوري عثماني به شمار مي‏رود. خط انحطاط از این زمان به طور مستمر ادامه يافت، گرچه گاه و بيگاه ـ به دلیل روي كار آمدن برخي از خلفاي قدرتمند يا تلاش اطرافيان و صدر اعظم‌های آنان ـ توقفي در اين روند رخ مي‌داد. انحطاط عثمانیان در نیمه اول سده هفدهم شتاب گرفت و اثرش با سیر ظهور و اعتلای روزافزون تمدن غربی بیشتر شد.

استانبول از 1908 م. تا 1918، شاهد 24 تغيير كابينه بود.  در سال 1907 سفارت انگلستان در استانبول گزارشي بدين شرح به لندن ارسال داشت: «در حال حاضر اداره ولايات ظاهراً دچار هرج و مرج كامل است. از پرداخت ماليات و سربازگيري طفره مي‌روند. واليها از مراكزشان رانده شده‌اند و مردم علناً به آشوبگري دعوت مي‌شوند.»

بدين ترتيب، دولتهاي بزرگ با كمال بي‌صبري در انتظار اضمحلال قريب‌الوقوع اين كشور بودند. اتفاقی که پس از جنگ جهانی اول رخ داد و بر اثر عوامل داخل، خارجی و استعماری، آخرین خلافت یکپارچه اسلامی در سال 1923 میلادی فروپاشید و در جای خود را به "جمهوری ترکیه" داد.

با فروپاشی آخرین خلافت اسلامی، اراضی پهناور آن ـ در سرزمین‏های عربی، کردستان، آفریقا، آسیای صغیر، بالکان، اروپا و ... ـ به دست کشورهای پیروز در جنگ، تقسیم شد؛ مرزهای ملی استعماری امت اسلام را از هم جدا کرد؛ و حاکمان دست‏نشانده در کشورهای جدید بر سریر قدرت نشانده شدند.