خرداد 1394
 
شماره : 279
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

آب زنيد راه را
تهامی طه



به پاسداشت ورود حضرت معصومه(س) به عش آل محمد(ص)

 اشاره:

 ورود حضرت معصومه(س) به شهر قم و دفن پيكر مطهر آن بانوى بزرگ در اين شهر آثار و بركات فراوانى را به همراه داشته است. از لحظه¬ي ورود نبيره¬ي رسول خدا(ص) به قم پيوسته اين شهر از جهات فرهنگى، سياسى، اجتماعى، عمرانى و اقتصادى رو به رشد و پيشرفت نهاده است. تأثير اين واقعه تاريخى را مى‏توان با مطالعه زواياى تاريخى اين شهر به دست آورد. بركات اين بانوى مجلله در شهر قم آنگاه به اوج خود مى‏رسد كه بدانيم تأثير وجود آن حضرت در تحولات تاريخى، فرهنگى، مذهبى و اجتماعى نه تنها در محدوده¬ي يك شهر بلكه گاهى در كل كشور ايران بوده و يا دست‏كم وقايع و حوادث كشور ايران به نوعى مرتبط با شهر قم است.

 بركات حضرت معصومه(س) در شهر قم و تأثير اين شهر بر كل ايران آن چنان مهم بوده و هست كه سال‏ها دل و ديده ميليون‏ها زائر و مجاور و جهانگرد را به خود مشغول داشته است. اين تأثير نه تنها براى زائران مشتاقى كه از راه‏هاى دور به عشق زيارت مرقد مطهر اين دخت عصمت و يادگار امام موسى كاظم(ع) با ارادت خالصانه به آن مكان مقدس مى‏شتابند ملموس است بلكه حتى براى كسانى كه با انگيزه‏هاى غير مذهبى وارد اين مكان شده‏اند و يا از اين ديار عبور كرده‏اند پر جاذبه و شگفت‏انگيز بوده است.

 بعد از ورود حضرت معصومه(س) به قم و دفن پيكر مطهر آن حضرت در اين سرزمين، علويان و سادات بيشترى به اين شهر روى آوردند؛ توجه شيعيان به اين نقطه فزونى يافت و علما و مشاهير شيعه در طول تاريخ به اين مكان مقدس توجه نشان دادند؛ مهاجرت به اين شهر زياد شد و موقعيت مذهبى قم تثبيت و استحكام تاريخى يافت.

 قم با اين ويژگى‏ها در ميان شهرهاى شيعه‏نشين از شهرت جهانى برخوردار شد و يكى از شهرهاى مهم جهان اسلام به شمار آمده و از مراكز مهم فرهنگى و فقهى شيعه گرديد و از همه مهم‏تر به عنوان هسته مركزى و پايگاه اصلى بزرگ¬ترين و با شكوه‏ترين انقلاب در تاريخ جهان گرديد.

 در اين جا به فهرست برخى از نتايج ورود حضرت معصومه(س) به شهر قم مى‏پردازيم:

 1. گسترش شهر قم

 شهر قم به تدريج از شمال شرقى به جنوب غربى كه محل دفن آن حضرت بود كشيده شد به طورى كه حرم فاطمه معصومه(س) كه در حاشيه¬ي شهر قرار داشت امروزه در مركز شهر و در آبادترين قسمت آن واقع است.

 2. اهميت يافتن قم

 توجه پادشاهان و حاكمان و طبقات گوناگون مردم به اين شهر و كوچ بسيارى از افراد مشتاق اهل‏بيت(ع) براى اقامت در آن به¬دليل مدفون بودن حضرت معصومه(س) در اين شهر است.

 3. استحكام مذهبى قم

 قم از جنبه¬ي مذهبى استحكام ويژه‏اى يافته و مركز روحانيت شيعه شد و عده‏اى از بزرگ‏ترين علماى شيعه از آن جا برخاسته يا در آن اقامت كرده‏اند.

 4. كثرت سادات در شهر قم

 بعد از دفن حضرت معصومه(س) عده¬ي بسيارى از فرزندزادگان امام حسن(ع) و امام حسين(ع) و موسى بن جعفر و على بن موسى الرضا (ع) و از فرزندان محمد حنيفه و زيد بن على بن الحسين و اسماعيل فرزند امام صادق(ع) از اطراف به قم روى آوردند. از آن جا كه اين شهر از ابتدا مورد نظر آل على بوده و مردم نسبت به اولاد پيغمبر(ص) ارادت و علاقه¬ي خاصى داشته‏اند به تدريج بعد از ورود حضرت معصومه(س) به قم، قم از نظر كثرت سادات موقعيت بى‏نظير و يا كم‏نظيرى يافته است.

 امروزه كثرت سادات قم به خوبى محسوس و مشهود است و چند محله به نام علويان و سادات است از جمله محله¬ي سيدان، محله¬ي موسويان، محله¬ي موسى مبرقع و همچنين وجود سادات برقعى و رضوى و چاووشى و غيره نشانگر اين حقيقت است.

 5. توجه به امام¬زادگان

 مردم قم از اوايل قرن سوم هجرى كه فاطمه¬ي معصومه(س) در قم مدفون شد در بزرگداشت مقابر اولاد پيامبر(ص¬) همان تلاش را كردند كه در زمان حيات¬شان از آنان به عمل مى‏آوردند. ساختن بناهاى مجلل و بارگاه و گنبد و وقف اموال در اين راه از جمله¬ي اين تلاش‏هاست. در دوره¬ي صفويه و قاجاريه بعضى از جهانگردانى كه به ايران آمده و از قم عبور كرده‏اند در سفرنامه‏هاى خود امام¬زادگان قم را وصف نموده و حتى در پاره‏اى از آن‏ها در شمارش تعداد امام-زادگان افراط كرده‏اند.

 6. پرورش علماى بزرگ در شهر قم

 يكى ديگر از بركات فاطمه¬ي معصومه(س) پرورش عالمان و انديشمندان بزرگ در اين شهر است كه به نام بعضى از آنان اشاره مى‏شود:

 - على بن حسين بن بابويه قمى، پدر شيخ صدوق يا صدوق اول؛

 - محمد بن على بابويه قمى، معروف به شيخ صدوق و نويسنده نزديك به 300 كتاب در اصول و فروع؛

 - محمد بن حسن صفار، از ياران نزديك امام حسن عسكرى(ع)؛

 - احمد بن اسحاق قمى، وكيل امام حسن عسكرى(ع) در قم و سازنده¬ي مسجد معروف امام به دستور آن حضرت؛

 - احمد بن ادريس قمى، از محدثان شيعى؛

 - زكريا بن آدم، از اصحاب امام رضا(ع)؛

 - ابو عبداللّه محمد بن خالد برقى، اديب، محدث و نويسنده¬ي كتاب‏هاى مهمى همچون: التنزيل و التعبير، كتاب العلل، كتاب يوم و ليله؛1

 - احمد بن محمد بن خالد برقى، منسوب به برقرود قم و نويسنده¬ي كتاب‏هاى فراوانى همچون المحاسن، كتاب التبليغ و الرساله، كتاب التراحم و التعاطف، و غيره كه تأليفات وى به ده‏ها جلد بالغ مى‏شود؛2

- على بن ابراهيم قمى، مفسر معروف؛

 - خواجه نصير الدين طوسى جهرودى، معروف به استاد البشر و از افتخارات جهان اسلام؛

 - صدر المتألهين شيرازى، كه آثار برجسته¬ي فلسفى از جمله: اسفار اربعه، شواهد الربوبيه، شرح كافى و... را پديد آورد؛

 - ملا عبدالرزاق لاهيجى، فيلسوف و حكيم نامدار شيعه در قرن 11 و صاحب كتاب‏هاى شوراق الالهام و گوهر مراد؛

 - حاج ملا مهدى قمى نراقى، نويسنده¬ي جامع السعادات؛

 - ميرزا ابوالقاسم قمى(ميرزاى قمى)، صاحب قوانين و داراى كرامات بى‏شمار.

 و صدها عالم و دانشمند و شاعر و وزير و مورخ و رجال علمى و مردان سياست و وزارت از اين خطه ظهور نموده‏اند كه تفصيل آن در جاى خود بيان شده است.3

 7. حوزه¬ي علميه قم

 يكى ديگر از بركات مزار مقدس بانوى دو عالم حضرت معصومه(س) در شهر قم رونق گرفتن حوزه علميه مى‏باشد. پيشينه¬ي اين كانون علم و فقاهت به قرن‏ها قبل بر مى‏گردد. ابراهيم بن هاشم قمى، سعد بن عبد الله قمى، احمد بن اسحاق قمى، على بن بابويه قمى و ده‏ها محدث و عالم شيعى از اوايل قرن سوم هجرى به بعد زمينه¬ي گسترش علم و ادب و حديث را در اين شهر ايجاد كرده بودند. اين حوزه علمى كم و بيش تداوم داشت و ترويج علم در اين شهر همچنان در طول تاريخ ثمرات پر بارى به همراه مى‏آورد تا آن‏كه مرحوم ميرزاى قمى، عالم جليل القدر عصر قاجار به اين شهر روى آورد و به حركت علمى اين ديار شتاب بخشيد.

 هجرت ملا صدرا، فيلسوف نامى شيعه به قم چهره¬ي ديگرى به اين حركت داد. سكونت مرحوم فيض كاشانى در قم و تأسيس مدرسه¬ي فيضيه در جوار حرم مطهر حضرت معصومه(س) رشد فكرى و فضاى علمى اين شهر را دگرگون نمود.

 اين رشد علمى همچنان رو به بالندگى بود تا در سال 1315 شمسى مرحوم شيخ عبدالكريم حائرى پرچمدار علم و فضيلت از اراك به قم آمده و روحى تازه به كالبد اين كانون فقاهت و معنويت دميد. اقبال آيت الله العظمى بروجردى به قم فعاليت‏هاى فرهنگى و اجتماعى را در اين شهر تسريع نموده، همچنين ورود مراجع و دانشمندان شيعى و همراهى آنان با حركت حوزه¬ي علميه در شكوفايى آن نقش به سزايى داشته است.

 هم اكنون خيل عظيمى از طلاب و دانش پژوهان علوم اسلامى در اين حوزه¬ي مقدسه به تحصيل و تدريس اشتغال دارند كه با زعامت مراجع تقليد و تدبير شوراى مديريت حوزه¬ي علميه¬ي قم برنامه¬ريزى‏هاى خاصى براى توسعه و بارور نمودن بيشتر علوم اسلامى و تخصصى نمودن آن در حال انجام است كه آينده¬ي روشن و بالنده‏ترى را نويد مى‏دهد.

 رونق علمى شهر قم را امام صادق(ع) ده‏ها سال قبل از ورود حضرت معصومه(س) به شهر قم پيش‏بينى كرده و فرموده بود: زمانى مى‏رسد كه از قم علم و دانش به ديگر شهرها از شرق تا غرب عالم منتشر مى‏شود. تا جايى كه اين شهر الگوى شهرهاى ديگر گشته و هيچ كس در روى زمين باقى نمى‏ماند كه از قم به او بهره‏هاى علمى و دينى نرسد تا آن كه زمان ظهور حجت خدا و قائم ما فرا رسد.4

 8. انقلاب اسلامى ايران

 از مهم‏ترين ويژگى‏هاى شهر قم و آثار و بركات حضرت معصومه(س) تشكيل هسته¬ي مركزى انقلاب اسلامى ايران در اين نقطه¬ي حساس كشور است. شهر قم بستر قيام و انقلاب و پرورشگاه بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران است. اكثر حوادث انقلاب اسلامى با اين شهر مرتبط بوده است و البته به وقوع چنين حوادثى در شهر قم در گفتار ائمه¬ي اطهار نيز اشاره شده است. روايت معروف حضرت كاظم(ع) در اين مورد قابل انطباق با انقلاب اسلامى ايران است و مطمئناً اگر انقلاب با عظمت اسلامى - كه از شهر قم ريشه گرفته و موج آن تمام نقاط عالم را تحت تأثير قرار داد - مصداق منحصر به فرد اين گفتار زيبا نباشد حتماً يكى از مصاديق آن خواهد بود؛ چرا كه ويژگى‏هاى مورد ستايش امام هفتم(ع) دقيقاً در مورد رهبر و مردم ايران صادق است، آن ويژگى‏ها عبارتند از:

 1. رهبر آنان مردى از اهل قم است؛

 2. رهبر آنان مردم را به سوى حق مى‏خواند؛

 3. پيروان و طرف¬داران او اراده و استقامتى قوى و آهنين دارند؛

 4. خستگى در آنان راه ندارد؛

 5. طوفان‏هاى حوادث آنان را متزلزل نمى‏كند؛

 6. توكل بر خدا دارند؛

 7. به¬دليل پارسايى پيروزند؛

 متن روايت چنين است امام موسى كاظم(ع) فرمود: رجل من اهل قم يدعوإ؛ الناس الى الحق يجتمع معه قوم كزبر الحديد لاتزلهم الرياح العواصف و لا يملون من الحرب و لا يجبنون و على اللّه يتوكلون و العاقبة للمتقين؛ مردى از اهل قم به پا مى‏خيزد و مردم را به حق فرا مى‏خواند، گروهى به يارى او بر مى‏خيزند كه مانند قطعه‏هاى آهن هستند، تند بادهاى حوادث و مشكلات آنان را متزلزل نمى‏كند و از جنگ خسته نمى‏شوند و نمى‏ترسند و بر خدا توكل مى‏كند و پيروزى نهايى از آن پرهيزكاران است.5

اين نوشتار را با كلامى از حضرت امام خمينى كه به اين شهر افتخار مى‏كرد به پايان مى‏بريم: قم حرم اهل‏بيت است. قم مركز علم است. قم مركز تقواست. قم مركز شهادت و شهامت است و از قم تقوا، شجاعت، شهامت و همه¬ي فضايل به همه¬ي جهان صادر شده است و مى‏شود... قم شهرى است كه در آن ايمان و علم و تقوا پرورش يافته و... از زمان ائمه¬ي اطهار(ع¬) مورد توجه اسلام بوده است...

 علمايى كه در قم من ادراك كرده‏ام كسانى بودند كه در دنيا نمونه بودند در علم و در تقوا و من اميدوارم كه ادامه پيدا كند اين علم و تقوا در شهر شما تا زمان ظهور امام زمان عجل‏اللّه‏تعالى.6

دخت خورشيد

 اى دختر عقل و خواهر دين!

 وى گوهر درج عز و تمكين!

 عصمت شده پاى بند مويت

 اى علم و عمل مقيم كويت!

 اى ميوه¬ي شاخسار توحيد!

 همشيره¬ي ماه و دخت خورشيد!

 وى گوهر تاج آدميت!

 فرخنده نگين خاتميت!

 شيطان به خطاب (قم) براندند

 پس تخت تو را به قم نشاندند

 كاين خانه بهشت و جاى حوّاست

 ناموس خداى جايش اين جاست

 اندر حرم تو عقل ماتست

 زين خاك كه چشمه¬ي حياتست

 جسمى كه در اين زمين نهان است

 جانى است كه در تن جهان است

 اين ماه منير و مهر تابان

 عكسى بود از قم و خراسان

 ايران شده نوربخش ارواح

 مشكات صفت به اين دو مصباح

 از اين دو حرم دلا چه پرسى

 حق داند و وصف عرش و كرسى

 هر كس به درت به يك اميدى است

 محتاج‏تر از همه (وحيدى) است7

پى‏نوشت‏ها:

 1. رجال نجاشى، ص335.

 2. همان، ص76.

 3. براى اطلاعات بيشتر به تاريخ مذهبى قم مراجعه شود.

 4. بحارالانوار، ج60، ص213.

 5. همان، ج57، ص216.

 6. صحيفه¬ي امام، ج13، ص165.

 7. قصيده‏اى از آيت الله وحيد خراسانى.

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان