خرداد 1394
 
شماره : 279
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

با گام‌های سبز دانش
تهامی طه

دانش و دانش­خواهی در سیره‌‌­ی امام صادق(ع)  اشاره  علم و عصمت دو ويژگى بزرگ امام معصوم(ص) است كه تمسك به اين دو خصوصيت، بشريت را از كوره­راه‏هاى نيستى و جهل نجات داده و به سر منزل هدايت می­رساند. اسلام، دانش را نور مى‏داند؛ نورى كه خدا آن را در قلب‏هاى مستعد مى‏پروراند و او را به راه راست و بندگى عاشقانه و عارفانه فرا مى‏خواند. سعادت و نيك فرجامى آدمى در سايه­ی اين دانش به دست مى‏آيد. علم، آدمى را از تاريكى و ظلمت مى‏رهاند و او را به سوى نور و روشنايى رهنمون مى‏سازد. آدمى چگونه مى‏تواند از اين منبع درخشان، روى‏گردان و بى‏بهره بماند، در حالى كه در آموزه‏هاى روايى، پى‏گيرى آن حتى در دوردست‏ترين سرزمين‏ها كه «چين» كنايه‏اى از آن بوده سفارش شده است. اصولاً آدمى براى رسيدن به گوهرى ارزش­مند، تا اعماق زمين و درياها را مى‏كاود و دانش نيز چنين است؛ گوهرى ارزش­مند و عافيت‏آفرين كه هر رنج و زحمتى براى به دست آوردن آن رواست.  بايد كوشيد و لباس زيباى دانش را بر تن كرد و خود را به زيور ارزش‏ها آراست كه اگر چنين شود، منزلت دنيوى و سعادت اخروى نصيب آدمى مى‏شود. علم ارزشى، مسير زندگى را به درستى مى‏نماياند و بهترين يار و ياور آدمى در حل مشكلات و آراستن به فضايل اخلاقى است. انسان دانشمند، بسيار دقيق است و هر چيزى را آن‏گونه كه بايد، ادا مى‏كند. مقاله­ی حاضر مى‏كوشد اين ويژگى مهم و صفت پسنديده را در سيره­ی امام «صادقان» و «نيك سيرتان» بررسى كند.  دانش در گستره­ی دين  دانش همانند آب درياست. هر چه از آن مى‏آشامند، هم­چنان خود را تشنه‏تر و نيازمندتر مى‏بينند. پيامبر گرامى اسلام(ص) در توصيه به فراگيرى دانش مى‏فرمايد: «دانشمندترين شخص آن است كه علم ديگران را بر علم خود بيافزايد».1  دانشجو بايد از تنبلى و بى‏كارى دورى كند و با پشت­كار به كسب دانش بپردازد. دانشجو بايد از هر فرصتى كه پيش مى‏آيد، بيشترين بهره را ببرد تا موفقيت لازم را به دست آورد. دانش‏طلبان از شتاب نكردن در بهره‏گيرى از زمان، بيشترين زيان را مى‏بينند؛ زيرا دانشجو بايد در طلب علم هم­چون تيرى از چله­ی كمان رها شود و از اما و اگرها و امروز و فرداها رها باشد. پيامبر گرامى اسلام(ص) كه پى‏جويى و پى‏گيرى علم را تا راه‏هاى دوردست توصيه مى‏كرد، درباره­ی جِد و جَهد براى فراگيرى دانش، سخنى نيكو به يادگار گذاشته است:  اُغْدُوا فِى طَلَبِ الْعِلْمِ فَاِنّ الْغُدُوَّ بَرَكَةٌ وَ نَجاحٌ. در طلب دانش زودخيز باشيد؛ زيرا در زودخيزى، بركت و كام‏يابى است.2  دانشمند نيز داراى تعريف مشخصى در دين اسلام است و هر داننده‏اى را دانشمند اسلامى نمى‏گويند هم­چنان كه نوشته‏اند: روزى مردم گرد مردى حلقه زده بودند و به سخنانش گوش مى‏دادند و طنين صداى او فضاى مسجد را پر كرده بود. پيامبر اكرم(ص) وارد مسجد شد و مردم را ديد كه دور او حلقه زده‏اند. پرسيد: «اين شخص كيست؟» پاسخ گفتند: «او علامه است.» پيامبر پرسيد: «علامه يعنى چه و به چه كسى گفته مى‏شود؟» گفتند: «علامه كسى است كه از همه­ی مردم بيشتر به نسب‏هاى عرب و رخ­دادهاى انسانى آگاهى دارد و حوادث دوران جاهليت و مردم آن روزگار را از همه بهتر مى‏داند.» پيامبر اكرم(ص) فرمود: «اين دانش براى كسى كه بدان آگاه است، هيچ‏گونه سود و زيانى ندارد و هم­چنين براى مردم. بدانيد كه دانش بر سه دسته است:  الف) دانستن آيات قرآن و تفسير آن؛  ب) دانش اخلاق كه بر انسان واجب است آن را فرا گيرد؛  ج) دانستن سنت‏هاى دين و احكام.  پس هر چه غير از اين سه است، علم نيست، بلكه فضيلت است.»3 شخصی از رسول خدا(ص) پرسيد: «دانش يعنى چه؟» پيامبر بى‏درنگ پاسخ داد: «سكوت كردن.» مرد پرسيد: «ديگر چه معنا دارد؟» پيامبر فرمود: «گوش فرادادن.» باز پرسيد: «پس از آن چه؟» فرمود: «به خاطر سپردن.» پرسيد: «بعد از به خاطر سپردن چه؟» پاسخ فرمود: «عمل كردن به آن.» در آخر پرسيد: «اى رسول خدا! بعد از عمل كردن به آن چه معنى دارد؟» پيامبر پاسخ داد: «انتشار دادن آن.»4  دانش و بينش از نگاه امام صادق(ع)  شنيده بود پيامبر اكرم(ص) فرموده است: «يك ساعت تفكر كردن برتر از يك شب عبادت تا صبح است،» ولى پيوسته به اين موضوع مى‏انديشيد كه منظور پيامبر اكرم(ص) چگونه تفكرى است. آيا هر تفكرى برابر است با يك شب عبادت تا صبح؟ براى دريافت پاسخ خود نزد امام صادق(ع) رفت و پرسش خود را مطرح كرد، ولى آن حضرت به گونه‏اى كنايه‏آميز به پرسش او پاسخ داد. امام فرمود: «انسان هرگاه از كنار خانه‏اى خراب شده و خالى از سكنه عبور مى‏كند، بگويد: "كجايند آنان كه تو را ساختند و آنان كه در تو سكونت داشتند؟ چرا سخنى نمى‏گويى؟"5  »  با اين پاسخ كوتاه، به او فهماند كه تفكرى ارزش­مند است كه با آن آدمى پاسخ اين پرسش‏ها را بيابد كه به كجا مى‏رود و هدف او از زندگانى دنيا چيست.  كم‏ارزشى عبادت بدون علم و انديشه  در آموزه‏هاى اسلامى عبادت بدون بصيرت بى ارزش است و بصيرت جز با تفقّه و تعمق در مسايل و يادگيرى و آموختن به دست نمى‏آيد. در همسايگى «اسحاق بن عمار» خانه­ی مردى قرار داشت كه به عبادت زياد و انفاق بسيار در ميان مردم مشهور بود و همگان از او به نيكى ياد مى‏كردند؛ زيرا كسى از او خلافى نديده بود.  رفتار نيك او براى اسحاق بن عمار اين پرسش را ايجاد كرد كه او با اين رفتار، انسان صالحى است يا خير. او مى‏خواست وظيفه­ی خود را نسبت به همسایه­ی خود بداند.  بدين منظور، نزد امام صادق(ع) رفت و از امام پرسيد: «همسايه‏اى دارم كه بسيار نماز مى‏خواند؛ انفاق مى‏كند و بسيار به حج مى‏رود و از او خلافى هم نسبت به خاندان اهل بيت عصمت ديده نشده است. او چگونه انسانى است؟» امام‏صادق(ع) پرسيد: «آيا اهل دانش و انديشه در مسايل دينى و عبادى نيز هست؟» اسحاق پاسخ داد: «خير، با اين­كه بسيار عبادت مى‏كند، ولى اهل انديشه نيست.» امام فرمود: «پس با اين حساب، كردار نيك او سبب بالا رفتن او نمى‏شود.»6  وسواس، زاييده­ی بى دانشى  وسواسى از جمله مسايل پيچيده و مشكل روحى روانى است كه گاه گريبانگير فرد مسلمان مى‏شود. اين مسئله برخاسته از شك و دودلى است بنابراين دون شأن يك دانشمند به شمار مى‏رود. در اسلام به شدت از آن دورى شده و منکوب است. در دوران امام صادق(ع) مردى دانشمند بود كه وسواس زيادى داشت. او گاه چند بار وضو مى‏گرفت، ولى در آن شك مى‏كرد و دوباره وضو مى‏گرفت. پيش از وضو، چندين بار اعضاى وضو را مى‏شست و بعد وضو مى‏گرفت، ولى باز هم در آن شك مى‏كرد.  «عبدالله بن سنان» كه وضو ساختن او را ديده بود، نزد امام صادق(ع) آمد و از امام پرسيد: «او با اين­كه انسان عاقل و انديشمندى است، ولى در وضو دچار وسواس است. تفكر و وسوسه چگونه با هم سازگارند؟» امام صادق(ع) فرمود: «وسوسه از شيطان است و كسى كه وسواس دارد، از شيطان پيروى مى‏كند. اين اصلاً با تفكر هم‏خوانى ندارد.» عبدالله پرسيد: «چگونه اين پيروى از شيطان است؟» امام صادق(ع) پاسخ داد: «اگر او انسانى انديشمند باشد، وقتی از او بپرسى اين وسواس تو از كجا پديد آمده است، پاسخ خواهد داد: از شيطان است؛ زيرا انسان متفكر، مى‏داند كه وسوسه از ناحيه­ی شيطان به او رسيده است، ولى هنگام عمل بر اثر بى‏فكرى و ضعف اراده، قادر به جلوگيرى از آن نيست. خداوند نيز مى‏فرمايد:  مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ، الَّذي يُوَسْوِسُ في صُدُورِ النَّاسِ؛ (پناه مى‏برم) از گزند وسوسه‏هاى شيطان مرموز كه در سينه­ی انسان‏ها وسوسه مى‏كند (ناس: 4 و 5).7  ضرورت مراجعه به دانايان  مى‏گويند: «همه چيز را همگان دانند و همگان هنوز از مادر زاده نشدند.» يك فرد هر چه هم دانشمند باشد نمی­تواند بر تمام مسايل تسلط علمى داشته باشد مگر اين كه به سرچشمه­ی علم الهى متصل باشد و از پيمانه­ی وحى سيراب شده باشد. بنابراين هر كس بايد در حيطه­ی دانش و تخصص خود اظهار نظر كند. اين مسئله در زمان امام صادق(ع) نيز ديده مى‏شد. نوشته‏اند روزى «حمزه بن طيار» كه خود دانشمند بود، در محضر امام صادق(ع) ايستاد و شروع به سخن­رانى كرد. او لابه‏لاى سخنان خود، به گوشه‏هايى از سخنان پدر امام، حضرت باقر(ع) اشاره مى‏كرد و براى تأييد حرف خود از آن كمك مى‏گرفت. امام صادق(ع) نيز سكوت اختيار كرده بود و فقط به سخنان حمزه بن طيار گوش فرا مى‏داد.  اندكى گذشت و حمزه هم­چنان مشغول سخن گفتن بود تا اين­كه در قسمتى از سخنرانى خود، امام صادق(ع) به او اشاره كرد كه سخنش را قطع كند و به او فرمود: «همين‏جا توقف كن و ديگر چيزى مگو!» حمزه از اين سخن امام تعجب كرد، ولى پيش از آن­كه بخواهد دليل آن را بپرسد، امام به او فرمود: «به امورى رسيديد كه حكمتش را نمى‏دانيد و براي­تان پوشيده است. اين‏جا وظيفه­ی شماست كه درنگ اختيار كنيد و آن را از پيشوايان راه و دانايان طريقت بپرسيد. آنان به وظيفه­ی خود، عمل و شما را به راه راست هدايت مى‏كنند، همان‏گونه كه خداوند بلندمرتبه مى‏فرمايد: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛ اگر مسئله‏اى را نمى‏دانيد، از دانايان بپرسيد» (نحل: 43 و انبياء: 7).8  ضرورت وجود كارشناس دين  رجوع به متخصص در هر مسئله‏اى شرط عقل و در مسايل دينى واجب است. اين مؤلفه يكى از دلایل تقليد در فروع است. «ابوشاكر» از فرقه­ی ديصانيه بود و خدا را قبول نداشت. او روزى قرآن را گشود و با ديدن آيه‏اى، فكر كرد كه مى‏تواند با تأويلى ديگر گونه، از آن براى عقايد باطل خود سود جويد. آيه را به خاطر سپرد و سراغ شاگرد چيره‏دست امام صادق(ع)، «هشام بن حَكَم» رفت. وقتى او را ديد، با پوزخندى شيطنت‏آميز گفت: «در قرآن شما آيه‏اى وجود دارد كه مرا درباره­ی وحدانيت خدا به شك انداخته است.» هشام كه مى‏دانست توطئه‏اى در كار است و هيچ آيه‏اى از قرآن چنين دلالتى ندارد، گفت: «كدام آيه را مى‏گويى؟» ابوشاكر گفت: «آن­جا كه نوشته است: وَ هُوَ الَّذى فِى السَّماءِ اِلَهٌ وَ فِى الْأَرْضِ اِلهٌ بنابراين، در آسمان يك خدا وجود دارد و در زمين هم خداى ديگرى هست.»  هشام مدتى انديشيد و به او گفت كه به پرسش او پاسخ خواهد داد. به فكر فرو رفت. مطمئن بود كه هرگز چنين نيست و ابوشاكر تأويلى واژگونه از آيه به كار برده است. نمى‏دانست كه مراد آيه چيست و چگونه بايستى به او پاسخ گويد. او چند روزى به اين موضوع فكر كرد، ولى نتوانست پاسخى مناسب بيابد. ازاين‏رو، براى انجام حج و شرف‏يابى به محضر استاد بى‏همتاى خويش امام صادق(ع) بار سفر بست و به مكه آمد و از آن­جا ره‏سپار ديدار با امام‏صادق(ع) شد. وقتى خدمت امام رسيد، ماجرا را بيان كرد.  امام پس از پذيرايى از هشام، به او فرمود: «اين سخن تنها از يك انسان پست و بى‏دين برمى‏آيد. هنگامى كه به كوفه بازگشتى، از او بپرس تو را در كوفه به چه نام مى‏خوانند. پاسخ خواهد داد فلان نام. دوباره از او بپرس تو را در بصره به چه نام مى‏خوانند. پاسخ خواهد داد فلان نام. سپس به او بگو پروردگار ما نيز چنين است. نام او در آسمان اله است و در زمين نيز اله است. هم­چنين در هر مكان او اله است.» هشام خرسند از اين­كه پاسخ مناسبى به دست آورده است، پس از اندكى درنگ در مدينه، راه شهر خود را در پيش گرفت. هنگامى كه به كوفه رسيد، نزد ابوشاكر رفت و پاسخ را با او در ميان گذاشت و او را قانع كرد. ابوشاكر به او گفت: «من مطمئن هستم كه اين پاسخ از خودت نبود و آن را از حجاز براى من آورده‏اى.»9  امام، كانون علم الهى  اگر دانشمندى از جاده­ی سلامت خارج شود و از دانش خود در مسير نادرست بهره‏بردارى كند، مى‏تواند زيان‏هاى جبران‏ناپذيرى براى بشريت داشته باشد. عالم چون از ظرايف امور آگاه است، اگر گم­راه شود، مى‏تواند تعداد زيادى را به ورطه­ی نابودى بكشد. عالم، راه گم­راه كردن مردم را بهتر مى‏شناسد و مى‏داند چگونه حقيقت را وارونه و باطل را حق جلوه دهد. امروزه بسيارى از آسيب‏ها و زيان‏هاى جامعه­ی انسانى بر اثر سوءاستفاده­ی دانشمندان از دانش­شان رخ مى‏دهد. دانشمند، نه تنها مى‏تواند فكر مردم را بيمار كند، بلكه گاهی از راه دستاوردهاى علمى او، زيان‏هاى فراوانى متوجه مردم مى‏شود. بنابراين، همان‏گونه كه يك عالم با فضيلت مى‏تواند افراد زيادى را به سوى رستگارى راه­نمايى كند تا جامعه­ی انسانى از دانش او بهره بگيرد، عالم گم­راه هم منشأ آسيب‏هاى بسيارى خواهد شد. از پيامبر گرامى اسلام(ص) پرسيدند: «كدام يك از مردم بدترند؟»  ايشان فرمود: «دانشمندان هر گاه فاسد شوند.»10  «ابن مقفّع» و «ابن ابى العوجاء» هر دو از زنديقان و منكران وجود خدا بودند و هر جا بساط بحث علمى مى‏گستردند، از انكار خدا دم مى‏زدند. از سوى ديگر، آن دو در مباحث علمى زبردست بودند. سالى به مكه رفتند و در كنار خانه­ی خدا جمعيت زيادى را مشغول طواف ديدند. در ميان زائران خانه­ی خدا، امام صادق(ع) نيز ديده مى‏شد كه در حجر اسماعيل مشغول عبادت بود. ابن مقفّع، نگاهى به حاجيان انداخت و به دوست خود ابن ابى العوجاء گفت: «اين مردم را مى‏بينى كه دور اين خانه مشغول طواف هستند. هيچ‏يك از آن­ها را شايسته انسانيت نمى‏دانم، جز آن مردى كه آن­جا نشسته است» و به امام صادق(ع) اشاره كرد و ادامه داد: «غير از او بقيه اين مردم مانند چهارپايان گم­راهند.»  ابن ابى العوجاء از سخن دوستش تعجب كرد و پرسيد: «تو چگونه از ميان اين همه انسان فقط همين يك نفر را داراى كمال مى‏دانى؟» پاسخ داد: «زيرا با او ديدار كرده‏ام. وجود او سرشار از دانش است و من هيچ كس را مانند او نديده‏ام.» ابن ابى العوجاء گفت: «لازم است نزد او بروم و با او بحث كنم و سخن تو را درباره­ی او بيازمايم تا ببينم چقدر درست مى‏گويى؟» ابن مقفّع كه تجربه‏اى در اين مورد داشت، دست او را گرفت و به او گفت: «اين كار را نكن؛ زيرا مى‏ترسم در برابر او درمانده شوى و باورهاى او عقيده­ی تو را از بين ببرد.» ابن ابى العوجاء كه به گونه‏اى ديگر مى‏انديشيد، نگاهى به او كرد و گفت: «نه، مقصود واقعى تو اين نيست. تو ترس اين را دارى كه من با او به بحث بنشينم و او را در بحث با خود شكست دهم و سخن تو راست از آب درنيايد.» ابن مقفّع كه نصيحت را بى‏فايده مى‏ديد، به او گفت: «اگر واقعاً اين‏گونه فكر مى‏كنى، برخيز و نزد او برو و با او بحث كن، ولى من به تو سفارش مى‏كنم كه حواس خود را خوب جمع كنى، تا مبادا سخنان او در تو تأثير بگذارد. مراقب باش تا نلغزى و سرافكنده نشوى. مهار سخن خود را محكم نگه دار و مواظب باش زمام آن را از دست ندهى.»  ابن ابى العوجاء برخاست و با گام‏هايى مطمئن، به سوى امام حركت كرد. امام با خوش‏رويى او را پذيرفت و با او به مناظره نشست. ساعتى گذشت و ابن ابى العوجاء شرمنده و شكست‏خورده از نشست علمى برخاست و سرافكنده به سوى دوستش برگشت، ولى او بيشتر از آن که خجلت‏زده باشد، شگفت‏زده بود. به ابن مقفّع گفت: «اين شخص بالاتر از بشر است و اگر در دنيا روحى باشد و بخواهد در جسدى آشكار شود يا بخواهد پنهان گردد، همين مرد خواهد بود.» ابن مقفّع پرسيد: «او را چگونه يافتى؟ پاسخ داد: «نزد او نشستم و هنگامى كه همگان رفتند و من و او تنها مانديم، سخن آغاز كرد و گفت: "اگر حقيقت آن چيزى باشد كه اين حاجيان گفتند و رفتند، آن‏گونه كه حق هم همين است، پس در اين صورت، آنان رستگارند و شما در هلاكت هستيد. اگر حق با شما باشد كه چنين نيست، آن‏گاه شما با اين مسلمانان برابريد. پس در هر دو صورت، مسلمانان زيانى نكرده‏اند."» من به او گفتم: «خدايت تو را رحمت كند. مگر ما چه مى‏گوييم و اين مسلمانان چه مى‏گويند؟ سخن ما با آن­ها يكى است.» او پاسخ داد: «چگونه سخن شما كه به خدا ايمان نداريد، با مسلمانان يكى است. در حالى كه شما به خدا، روز جزا و وجود فرشتگان معتقد نيستيد و همه­ی آن­ها را انكار مى‏كنيد.»  گويا نوبت من شده بود تا اعتقاداتم را بيان كنم. پس گفتم: «اگر مطلب همان است كه مسلمانان مى‏گويند و به خدا ايمان و اعتقاد دارند، چه مانعى وجود دارد كه خداى آن­ها خود را بر آنان پديدار سازد و سپس آنان را به پرستش خود فرا خواند؟ چرا خود را از آنان مخفى مى‏دارد؟ از آنان مى‏خواهد كه خداى نديده را پرستش كنند و به جاى خود، فرستادگانش را به سوى مردم روانه داشته است؟ اگر او خود را به بندگانش نشان مى‏داد كه مردم بيشتر ايمان مى‏آوردند و به او نزديك‏تر مى‏شدند!  او نگاهى به من كرد و فرمود:  واى بر تو، چگونه خدا بر تو پنهان شده با وجود اين­كه قدرت خود را در وجود و خلقت تو نشان داده است. تو كه پيش‏تر هيچ نبودى و سپس پيدا شدى، كودك شدى، بزرگ گشتى و پس از ناتوانى، توان‏مند گرديدى. بيمار شدى و او تو را سلامتى داد و تندرست شدى. خشمگين شدى و دوباره آرامش يافتى و... او پشت سر هم نشانه‏هاى خدايش را برايم برشمرد، به گونه‏اى كه ديگر توان پاسخ دادن نداشتم. من سكوت اختيار كرده بودم و او مرتب دلايل محكم و پيچيده مى‏آورد. پس از مدتى من يقين كردم كه ديگر قدرتى بر پيروزى بر او ندارم و او به زودى بر من چيره مى‏شود. ازاين‏رو، سخنش را قطع و خداحافظى كردم. بازگشتم تا مبادا چيرگى او بر من ثابت شود.11  جويندگى و يابندگى حقيقت  هر كسى در راه يافتن حق و حقيقت تلاش كند عاقبت گم­گشته­ی خويش را مى‏يابد. «بريهه» دانشمندى مسيحى بود كه مسيحيان به سبب وجود او، بر خود مى‏باليدند، ولى به تازگى، زمزمه‏هايى از مردم شنيده مى‏شد؛ چندى بود كه او نسبت به عقايد خود دچار ترديد شده بود و در جست‏وجوى رسيدن به حقيقت، از هيچ تلاشى خسته نمى‏شد. گاه با مسلمانان درباره­ی پرسش‏هايى كه در ذهنش ايجاد مى‏شد، بحث مى‏كرد، ولى هنوز فكر مى‏كرد به هدف خود دست نيافته است و آنچه را مى‏خواهد، بايستى جاى ديگرى جست‏وجو كند.  روزى از روى اتفاق، شيعيان، او را به يكى از شاگردان امام صادق(ع) به نام هشام بن حكم كه در مباحث اعتقادى، چيره‏دست بود، معرفى كردند. هشام در كوفه دكانى داشت. بريهه با چند تن از دوستان مسيحى خود به دكان او رفت. هشام در دكان خود به چند نفر قرآن ياد مى‏داد. وارد دكان او شد و هدف خود را از حضور در آن‏جا بيان كرد. بريهه گفت: «من با بسيارى از دانشمندان مسلمان بحث و مناظره كرده‏ام، ولى به نتيجه‏اى نرسيده‏ام. اكنون آمده‏ام تا درباره­ی مسائل اعتقادى، با تو گفت‏وگو كنم.»  هشام با رويى گشاده گفت: «اگر آمده‏ايد و از من معجزه‏هاى مسيح(ع) را مى‏خواهيد، بايد بگويم من قدرتى بر انجام آن ندارم.» شوخ‏طبعى هشام آغاز خوبى براى شروع گفت‏وگو ميان آنان شد. ابتدا بريهه پرسش‏هاى خود را درباره­ی حقانيت اسلام مطرح كرد و هشام با حوصله و صبر، آنچه در توان داشت، براى او بيان كرد. سپس نوبت به هشام رسيد. هشام چند پرسش درباره­ی مسيحيت از بريهه پرسيد، ولى بريهه درماند و نتوانست پاسخ قانع‏كننده‏اى به آن­ها بدهد.  فردا دوباره به دكان هشام رفت، ولى اين بار تنها وارد شد و از هشام پرسيد: «آيا تو با اين همه دانايى و برازندگى، استادى هم دارى؟» هشام پاسخ داد: «البته كه دارم!» بريهه پرسيد: «او كيست و كجا زندگى مى‏كند؟ شغلش چيست؟» هشام دست او را گرفت و كنار خودش نشاند و ويژگى‏هاى اخلاقى و منحصر به فرد امام صادق(ع) را براى او گفت. او از نسب امام، بخشش، دانش، شجاعت و عصمت او بسيار سخن گفت. سپس به او نزديك شد و گفت: «اى بريهه! پروردگار هر حجتى را كه بر مردم گذشته آشكار كرده است، بر مردمى نيز كه پس از آن­ها آمدند، آشكار مى‏سازد و زمين خدا هيچ‏گاه از وجود حجت خالى نمى‏شود.»  بريهه آن روز سراپا گوش شده بود و آن چه را مى‏شنيد، به خاطر مى‏سپرد. او تا آن روز اين همه سخن جذاب نشنيده بود. به خانه بازگشت، ولى اين بار، با رويى گشاده و چهره‏اى كه آثار شادى و خرسندى در آن پديدار بود، همسرش را صدا زد و به او گفت كه هر چه سريع‏تر آماده سفر به سوى مدينه شود. فرداى آن روز به سوى مدينه حركت كردند. هشام نيز در اين سفر آنان را همراهى كرد. سفر با همه سختى‏هايش به شوق ديدن امام آسان مى‏نمود.  سرانجام به مدينه رسيدند و بى‏درنگ به خانه­ی امام صادق(ع) رفتند. پيش از ديدار با امام، فرزند ايشان، امام كاظم (ع) را ديدند. هشام داستان آشنايى خود با بريهه را براى امام كاظم(ع) تعريف كرد. امام به او فرمود: تا چه اندازه با كتاب دينت، انجيل آشنايى دارى؟ پاسخ داد: از آن آگاهم.  امام فرمود: چقدر اطمينان دارى كه معانى آن را درست فهميده‏اى؟ گفت: بسيار مطمئنم كه معناى آن را درست درك كرده‏ام. امام برخى كلمات انجيل را از حفظ براى بريهه خواند. شدت اشتياق بريهه به صحبت با امام، زمان و مكان و خستگى سفر را از يادش برده بود. او آن‏قدر شيفته­ی كلام امام شد كه ازباورهاى باطل خود دست برداشت و به اسلام گرويد. هنوز به ديدار امام صادق(ع) شرف‏ياب نشده بود كه به وسيله­ی فرزند او مسلمان شد. آن‏گاه گفت: من پنجاه سال است كه در جست‏وجوى فردى آگاه و دانشمندى راستين و استادى فرهيخته مانند شما هستم.12 پی نوشت‌ها پاينده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، انتشارات جاويدان، ش 360. حرانى، ابو محمد حسن، تحف العقول، تهران، مكتبه الصدوق، 1376 ه’.ق، ص 76. الكلينى، محمد بن يعقوب، الاصول من الكافى، تهران، دارالكتب الاسلاميه، بى تا، ج1، ص 32، ح 1. همان، ص 48، ح 4. الاصول من الكافى، ج 2، ص 54 ، ح 2. همان، ج 1، ص 24، ح 19. همان، ص 12، ح 10. همان، ج 1، ص 50، ح 10. همان، ص 128، ح 10. 10.  تحف العقول، ص 35. 11.  همان، ص 72، ح 2. 12.  همان، ج 1، ص 227، ح 1.

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان