جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
شماره 377
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

مسئوليت‌ نخبگان در تعامل فرهنگ و انتخابات


 

مسئوليت‌ نخبگان در تعامل فرهنگ و انتخابات (2)

دکتر حسن بنیانیان

 

اشاره: در شمارۀ قبل در بخش نخست این مطلب به نکاتی در خصوص راهکارهایی که می‌توان با کمک آنها به روابط اجتماعی میان افراد برجسته و نخبگان جامعه یاری رساند و به تحکیم مبانی نظام جمهوری اسلامی اهتمام ورزید با یادآوری نکاتی از رهبر کبیر انقلاب اسلامی، امام‌خمینی (ره)، اشاره به انتخابات مطلوب، ابعاد داخلی و خارجی آن و ایرادات فرهنگ عمومی اشاره شد؛ در این شماره، بحث بخش پیش را پی می‌گیریم:

 

در زیرمجموعۀ موانع فرهنگی داخلی، پس از «موانع فرهنگي ريشه‌دار در فرهنگ بومي جامعه» به عوامل زیر می‌رسیم:

2. موانع فرهنگي حاصل از اشتباهات دوستان انقلاب

غلبه احساسات، نگرش كوتاه‌مدت، بي‌توجهي به توطئه‌هاي دشمنان، در مواردي موجب مي‌شود بعضي از دوستان انقلاب و نظام در اظهارنظرها، مصاحبه‌ها، رفتارهاي خود، حركاتي را انجام دهند كه در پيوند با تبليغات دشمنان خارجي و داخلي، اين احساس را به بخش‌هايي از مردم منتقل کند كه نكند فرد منتخب از قبل مشخص شده است و انتخابات نوعي نمايش است؛ البته افرادي كه چنين حدس و گماني دارند، آنها هم تحت‌تأثير غلبه احساسات‌اند وگرنه مراجعه به عقل براي آنها مشخص مي‌كند كه چگونه در انتخابات ايران در مواردي گرایش سیاسی مجموعه محوري برگزاركننده انتخابات با فرد پيروز، تفاوت آشكاري داشته است. با این وجود دقت در اين امر كه نهادهاي مشاركت‌كننده در برگزاري انتخابات بايد بي‌طرفي كامل خود را در عمل نشان دهند، از ضرورت‌هاي يك انتخابات مطلوب است.

 

3. موانع فرهنگي حاصل از اقدامات مخالفان نظام در داخل

مخالفان نظام در كشور گرچه اقليت كوچكي را تشكيل مي‌دهند، اما اين اقليت شامل طیفی هستند كه نمي‌توان به‌راحتي، از كنار آنها گذشت؛ اين طيف را مي‌توان در گروه‌هاي زير طبقه‌بندي کرد:

الف) افرادي كه نسبت‌به كليت نظام علاقه دارند، ولي تحليل ذهني آنها اين است كه در مسير عملكرد نظام انحرافات جدي وجود دارد و بايد با عدم حضور نسبت‌به وجود اين انحراف اعتراض كرد.

ب) افرادي كه به كشور و مشاركت در انتخابات علاقه‌مندند، اما نظام سياسي مبتني‌بر انديشه‌هاي ديني را ناموفق و اشتباه مي‌دانند و نمي‌خواهند با آمدن پاي صندوق اين نظام را تأييد كنند. متأسفانه در بین اقشار مذهبی و غیرمذهبی از این‌گونه اندیشه‌ها یافت می‌شود.

ج) افرادي كه اساساً اهل فكر و انديشه نيستند و به چيزي جز كسب منافع براي لذت بيشتر فكر نمي‌كنند و طبعاً با هر نوع نظم و قانوني كه لذت‌جويي آنها را محدود كند، مسئله دارند و به‌طور بنیادین با وجود هر نوع حکومتی مسئله دارند.

د) افرادي که در نقش مزدور دشمن در داخل ايفاي نقش مي‌كنند و به روش‌های مختلف از امكانات دشمن استفاده می‌کنند. به‌هرحال اين گروه‌ها، صرف ‌نظر از انگیزه‌هاي دروني خود، نه‌تنها خود در انتخابات مشاركت نمي‌كنند كه به‌واسطۀ آنكه معمولاً از موقعيت‌هايي در جامعه برخوردارند، افراد ديگري را تحت ‌تأثير قرار مي‌دهند.

 

4. موانع فرهنگي حاصل از اقدامات سياسي ـ اقتصادي ـ اجتماعی

آنچه در ذهن فرد اتفاق مي‌افتد و منجر‌به رفتاري خاص نسبت به انتخابات مي‌شود، ذاتاً يك پديده فرهنگي است، اما تأثيرات متقابل تحولات سياسي، اقتصادي، اجتماعي با فرهنگ جامعه، امري است اجتناب‌ناپذير و بديهي است كه فشارهاي اقتصادي دشمن در پيوند با معضلات داخلي اقتصاد مي‌تواند همواره منجر‌به موانع فرهنگي براي انتخابات مطلوب باشد، همان‌طور كه جريان‌هاي سياسي براي دستيابي به رأي بیشتر، به‌جاي مطرح‌كردن ظرفيت‌هاي خود با تخريب سياسي از عملكردهاي نظام در گذشته، بسياري از افراد ساده‌دل جامعه را به شك و ترديد نسبت‌به كليت نظام سوق مي‌دهند.

 

۲. موانع فرهنگي خارجي

منظور از موانع فرهنگي خارجي، اشاره به اقدامات و آثار فعاليت‌هايي است كه به قصد تخریب اعتقادات و ارزش‌هاي ديني از خارج مرزها آغاز مي‌شود و در اعتقادات، ارزش‌ها، هنجارها و الگوهاي رفتاري مردم در داخل كشور ظاهر مي‌شود كه طبیعتاً بخشي از آن در عدم حضور يا انتخاب ناآگاهانه در انتخابات رخ مي‌دهد.

این موانع را می‌توان از دو منظر مشاهده کرد:

۱ـ۲. فرايندهاي جهاني‌سازي فرهنگ

علي‌رغم آنكه به‌واسطه قدرت فرهنگ‌آفرینی نهفته در دين مبين اسلام، انقلاب اسلامي ايران توانسته است تأثيرات شگرفي در تحولات فرهنگی جهان معاصر داشته باشد، اما همزمان در داخل در معرض تهديدات حاصل از رشد ارتباطات فرهنگي و فرایندهای جهانی‌سازی هستيم و چون از گذشته دور، نوعي شيفتگي به فرهنگ غرب در جامعه ما وجود داشته است و هنوز نتوانسته‌ايم آن را ريشه‌كن کنیم، نقش توسعه ارتباطات، از طريق بهره‌گيري از علوم انساني غربي و استفاده از فناوري‌هاي نوين وارداتی، الگوگيري از معماري و شهرسازي، تقليد از غذا و پوشاك غربي و غيره كه همگي بر مبناي گسترش لذت‌هاي حيواني موجود در انسان شكل گرفته است و به‌صورت مستمر و غیرمستقیم تأثيرات خود را وارد فرهنگ جامعه می‌کند و علاوه‌بر تأثیرات خاص خود، بستر را برای تأثیرگذاری بیشتر تهاجم فرهنگی و جنگ نرم دشمن آماده می‌کند و گروه‌هایی از مردم ما را در دین‌باوری و حمایت از نظام دینی دچار شک و تردید می‌کند و از آمدن پای صندوق رأی برحذر می‌دارد.

 

۲ـ۲. تهاجم فرهنگي و جنگ نرم دشمن

علاوه‌بر جريان طبيعي فرايندهاي جهاني‌شدن يا جهاني‌سازي فرهنگ‌ها، از آنجا كه گسترش انقلاب اسلامي به‌صورت اجتناب‌ناپذير نفوذ فرهنگي غرب را در بين كشورهاي اسلامي و دیگر كشورهاي جهان كند كرده و با موانع جدي روبه‌رو کرده است و از طرفي هر نوع سرمايه‌گذاري در تخريب فرهنگ ديني جامعه ما، مي‌تواند به تضعيف نظام اسلامي و كندي پيشرفت آن منجر شود، استكبار جهاني به سركردگي آمريكا و انگليس، يك جريان آگاهانه براي تخريب بنيادهاي فرهنگي ما طراحی کرده‌اند كه به‌طور مستمر تلاش مي‌كنند تا در زمان برگزاري انتخابات، به‌صورت فعال‌تري از سرمايه‌گذاري‌هاي انجام‌شده بهره‌برداري کرده و هر چقدر می‌توانند زمینه تضعیف نظام اسلامی را فراهم کنند.

از فرصت‌ها و موانع فرهنگی برگزاری انتخابات مطلوب که بگذریم نوبت به ارزیابی از آثار مثبت فرهنگی برگزاری یک انتخاب مطلوب و آثار مخرب فرهنگی هرگونه اختلال در برگزاری انتخابات خواهیم رسید.

 

آثار مثبت برگزاری انتخابات مطلوب

براي دستيابي به مجموعه اين آثار و پيامدها، لازم است مطابق با نمودار زير علاوه‌بر احصای آثار مستقيم فرهنگي، آثار غيرمستقيمي را كه از تأثير انتخابات بر مسائل اقتصادي، سياسي و اجتماعي حاصل مي‌شود نيز شناسايي كرد.

برگزاري انتخابات

آثار مطلوب و پيامدهاي نامطلوب فرهنگي

آثار اقتصادي

آثار سياسي

آثار اجتماعي

 

 

 

 

 

 

 

 

 


بنابراين آثار مطلوب و مخرب فرهنگي را به دو دسته آثار مستقيم و غيرمستقيم تقسيم‌بندي مي‌كنيم.

1. آثار غيرمستقيم فرهنگي

۱ـ۱. آثار سياسي: بدون شك با برگزاري يك انتخابات مطلوب كه در آن حداكثر مشاركت همراه با انتخاب يك شخصيت مناسب صورت بگيرد، يك مجموعه آثار سازنده و مثبت سياسي در داخل و خارج رخ مي‌دهد كه به‌تدريج در بهبود شرايط اقتصادي و اجتماعي تأثير گذشته و با انعکاس در شاخص‌هاي فرهنگ سياسي جامعه، يعني افزايش مشروعيت نظام، رشد اعتماد اجتماعي، تقويت روحيۀ قانون‌پذيري مردم و مسئولان تأثير مثبت مي‌گذارد.

۲ـ۱. آثار اقتصادي: با برگزاري انتخابات مطلوب و گزینش یک شخص کارآمد، بلافاصله فضاي رواني لازم براي بهبود شاخص‌های اقتصادي فراهم خواهد شد و با ايجاد اميدواري در جامعه، ضمن تأثير مثبت بر فضاي سياسي و اجتماعي آثار مثبت خود را به شاخص‌هاي فرهنگ سياسي جامعه منتقل می‌کند.

۳ـ۱. آثار اجتماعي: يكي ديگر از كاركردهاي برگزاري انتخابات مطلوب، حركت جامعه براساس تصمیم‌گیری مبتنی‌بر عقلانيت بيشتر، مطالعات علمي، مشورت گسترده‌تر، هم‌گرايي بيشتر نيروها، ايجاد اميدواري عميق‌تر بر آينده و تسريع در روند پيشرفت همه‌جانبه كشور خواهد بود. شكل‌گيري چنين فضايي علاوه‌بر آثار مثبتي كه بر شاخص‌هاي اقتصادي و سياسي خواهد داشت، تأثير مثبتي بر شاخص‌هاي فرهنگي خواهد گذاشت.

 

2. آثار مستقيم فرهنگي بعد از برگزاري مطلوب انتخابات

آثار فرهنگي انتخابات مطلوب كه به‌صورت تدريجي و مستمر ظاهر خواهد شد، هم از رهگذر انتخابات پرشور و مشاركت حداكثري مردم در انتخابات حاصل می‌شود و هم از مسير انتخاب كاندیداي اصلح با شاکلۀ فرهنگي به‌دست خواهد آمد. نيرویي كه توان آن را داشته باشد كه دو وجه مشاركت همۀ نخبگان و مردم را در سازندگي كشور با اجرا و پيگيري مستمر طرح‌هاي فرهنگي براي ارتقای شاخص‌هاي فرهنگي همراه کند و بتواند ارزش‌ها، الگوهاي اخلاقي و رفتاري مبتني‌بر اعتقادات اسلام را در همۀ نظام‌هاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي جاري کند و از عمق وجود، ضرورت اجرای رهنمودهای مقام معظم رهبری را در پیگیری مباحثی چون، طراحی الگوی پیشرفت، مهندسی فرهنگی، اصلاح سبک زندگی، اجرای نقشه علمی کشور، پیگیری تحول بنیادین در نظام آموزش و پرورش، اجرای طرح‌های پیوست فرهنگی را دنبال نماید.

 

مسئوليت رسانه‌ها، سازمان‌های فرهنگی و نخبگان در انتخابات رياست‌جمهوري

همان‌طور كه ملاحظه کردید، مجموعۀ داده و ستاندۀ برگزاري انتخابات با فرهنگ جامعه بسيار گسترده و عميق است و ما معمولاً به سطوح اوليه اين تأثيرات توجه مي‌كنيم، در‌حالي‌كه تدوين پيوست فرهنگي براي اين فعاليت مهم سياسي به همه سازمان‌ها و افراد مؤثر در برگزاري انتخابات گوشزد مي‌كند كه در موقع ايفاي نقش خود در انتخابات به سؤالات مهم زير توجه داشته باشند:

1. آيا قانون انتخابات، روش‌هاي برگزاري، تبليغات رسانه‌ها، نقشي كه نخبگان جامعه در اين امر دارند به ما كمك مي‌كند كه از حداكثر ظرفيت‌هاي فرهنگي جامعه، اعم از اعتقادات ديني، علاقه به وطن، علم، عقل مخاطبان خود بهره ببريم.

2. آيا سازمان‌هاي اصلي فرهنگ‌ساز مثل ارشاد اسلامی، رسانۀ ملي، آموزش و پرورش، وزارت علوم، روحانیان براي خود مأموريتي تعريف كرده‌اند كه موانع فرهنگي مخرب گذشته را از فرهنگ عمومي جامعه بزدايند؟ و مخاطبان خود را به اين نقطه از عقلانيت برسانند كه حضور در انتخابات بهره‌گيري از يك حق و انجام يك وظيفه الهي و ملي است و نمي‌توان با برخوردهاي احساسي از كنار آن عبور كرد.

3. آيا تجربه‌هاي برگزاري انتخابات در طول ساليان پس از پيروزي انقلاب، در اقشار مختلف اجتماعی، چه ميزان در افزايش مشروعيت و مقبولیت نظام نقش مثبت ايفا كرده و چگونه مي‌توان اين تأثیرات را افزايش داد؟

4. چه نوآوري‌هایي در برگزاری انتخابات، مي‌تواند زمينه‌ساز رشد اعتماد مردم به كارگزاران نظام شود و كاهش اعتماد بخش‌هایی از مردم را به رسانه‌هاي داخلي را جبران کند؟ و از نفوذ بيشتر رسانه‌هاي دشمن جلوگيري کند؟

5. آيا برنامه‌هاي اعلام‌شده از سوي كانديداها، ما را به‌سمت داشتن يك نظام فرهنگ‌ساز مقتدر و توانمند براي مقابله با جنگ نرم سوق مي‌دهد یا زمينه رشد توقعات مادي و اقتصادي را فراهم مي‌كند؟

اين پرسش‌ها و پرسش‌های مشابه آن، نشان مي‌دهد كه در همه انتخابات نظام جمهوري اسلامی، نخبگان متدين مسئوليت‌هاي ويژه‌اي بر دوش دارند كه بي‌تفاوتي نسبت به آن، يعني عدم انجام تكليف الهي در عبادت امر به معروف و نهي از منكر.

اينكه شما خوانندۀ گرامي به‌عنوان يكي از نخبگان جامعه چه مسئوليتي بر دوش داريد، خود بايد تشخيص دهيد، زيرا موقعيت اجتماعی شما، نفوذ كلام شما، رابطه‌اي كه با خانواده، اقوام و دوستان داريد، قدرت بيان، توان نويسندگي، ميزان دسترسي به رسانه‌ها، نقشي كه در جامعه ايفا مي‌كنيد و... مسئوليت‌هاي شما را تعيين مي‌كند. آنچه مي‌توان در اين زمينه مطرح كرد، اين است كه حساسيت شرايط انقلاب و نظام جمهوری اسلامی و تلاش‌هاي سازمان‌دهي‌شدۀ دشمنان، در كنار اوج‌گيري قدرت‌طلبي در بين بعضي از جريان‌هاي سياسي به‌جاي عشق به خدمت و تلاش، بي‌توجهي به استقرار ارزش‌هاي اسلامي در روابط جامعه در بين بخشي از شخصيت‌هاي سياسي فعال و مسائلي از اين دست، نشان مي‌دهد كه همۀ ما مسئوليت داريم، مجموعه اقداماتي را براي برگزاري مطلوب انتخابات سامان دهيم و در نخستین گام، تعريفي تازه از انتخابات مطلوب ارائه دهيم؛ تعريفي كه تنها شامل حضور حداكثري مردم با هر هزينه‌اي براي نظام نباشد، بلكه افراد تحت‌تأثير خود را به اين بلوغ فكري برسانيم كه انتخابات مطلوب يعني انتخاباتي كه:

۱. بيشترين حضور از همۀ اقشار جامعه را داشته باشد.

۲. فردي انتخاب شود كه مفهوم مردم‌سالاري ديني را درك كند و براي طول مسئوليت خويش براي همراه‌سازي مشاركت مردم و نخبگان در سازندگي كشور، احيای ارزش‌هاي ديني و اخلاقي برنامه عملي داشته باشد.

۳. متعهدسازي فرد انتخاب‌شده براي وفاداري به تعهدي كه در موقع اخذ رأي از مردم مي‌دهد.

وقتي انتخابات مطلوب به اين‌گونه تعريف شود، ديگر حضور در انتخابات فقط در روز انتخابات معنا پيدا نمي‌كند، بلكه هر فرد نخبه بايد به‌عنوان يك مطالبه‌كنندۀ تعهدات فرد انتخاب‌شده در طول مسئوليت او، رسالت مطالبه‌گري خود را به‌صورت مستمر انجام دهد، گرچه به‌واسطۀ گستردگي حضور دولت‌ها در جامعۀ ما و حاكم‌بودن روح استبداد در لايه‌هاي پنهان ذهن ما ايرانيان، گاهی در بین مدیران میانی مطالبه‌كنندگان ارزش‌هاي اسلامی را مجازات مي‌كنند، اما مگر راهي جز اين وجود دارد و مگر امر به معروف و نهي از منكر واجب‌تر از اين وجود دارد و مگر رسول خدا (ص) نفرمود که «خداوند، دشمن مؤمن بي‌دين است، پرسيدند، مگر مؤمن بي‌دين مي‌شود؟ فرمود مسلماني كه امر به معروف نكند، بي‌دين است».(1)

و سخن آخر اينكه، نخبگان در دو جبهه بايد امر به معروف و نهي از منكر كنند؛ يك جبهه كمك به سلامت فكر و برنامۀ كانديداها و مطالبه‌گري از آنها و در جبهۀ ديگر، هدايت‌گري مردم تحت نفوذ خويش براي حضوري فعال در روند انتخابات و داشتن مطالبات درست در طول زمامداري يك رئيس‌جمهور، تا ان‌شاءاله  مسير پيشرفت كشور سرعتي بيش از اين پيدا كند. ان‌شاءاله

 

نتیجه‌گیری

با توجه به آثار گسترده‌ای که انجام انتخابات و خصوصیت فرد منتخب در تحولات فرهنگی کشور دارد، شورای عالی انقلاب فرهنگی نمی‌تواند نسبت‌به این مهم بی‌تفاوت باشد و باید به‌نحو مقتضی در زمینه‌های زیر فعال شود:

الف) هدایت راهبردی سازمان‌ها و نهادهای فرهنگی کشور به ایفای نقش خود در بهره‌گیری از فرصت‌ها و رفع موانع فرهنگی یک انتخابات مطلوب به‌عنوان یک وظیفۀ نهادینه‌شده؛

ب) پیش‌بینی تمهدیداتی برای جلب نظر و توجه کاندیداها به مسئولیت دولت و رئیس‌جمهور به مسائل فرهنگی (به‌ویژه اسناد راهبردی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی) و درج آن در برنامه‌های انتخاباتی خود؛

ج) حساس‌کردن همۀ نخبگان و تشکل‌های مردم نهاد به مطالبۀ نقش مطلوب دولت در فرهنگ بعد از انتخابات؛

د) فراهم‌کردن بستر ارزیابی سالانۀ عملکرد دولت‌ها در تحولات فرهنگی کشور در صحن شورای عالی انقلاب فرهنگی؛

هـ) دعوت بی‌طرفانه از همۀ مردم برای حضوری آگاهانه در پای صندوق‌های رأی.

 

۱. بحارالانوار، ج 97، ص 86.

 

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان