چهارشنبه 01 مهر 1388
جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
آخرین شماره ها
نشریات دیگر
امکانات مقاله
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان

قضاوت چندان آسان نیست!

پایا علی

در شمارة 39-40 مجلة نقد و ‌نظر(ویژة علم اصول و دانش‌های زبانی(2)) مقاله‌ای انتقادی با عنوان «اين‌جا قضاوت دشوار نيست! امتحان کنید[1]»، به‌قلم آقاي فردين جهان‌بين، چاپ و منتشر شد كه نگاهي نقادانه به كتاب فلسفة تحليلي، مسائل و چشم‌اندازها[2] (کتاب برگزيدة سال 1383 در زمینة فلسفه) داشت. در پاسخ به اين مقالة مفصل، جوابیه ومتن كوتاهي از طريق منابع غيررسمي در اختيار مجلة نقدونظر قرار گرفت، اما از آن‌جا كه چندان قابل استناد و ارائه نبود، مجلة نقد و نظر به چاپ آن مبادرت نکرد و منتظر جوابية رسمي نویسندة محترم کتاب (جناب آقاي دکتر علی پايا) ماند، تا اين‌كه چندي پيش از طريق پست الكترونيك، جوابيه‌اي به شرح ذیل، از سوي جناب آقاي پايا به دفتر مجله ارسال شد. نقد و نظر، ضمن حفظ بي‌طرفي و بر اساس وظيفة اخلاقي و حرفه‌اي خود و جهت آگاهي اذهان عمومي، متن اين جوابيه را به‌طور کامل منتشر مي‌سازد.       متن جوابیة جناب آقای علی پایا مقالة نسبتا مفصل آقای جهان‌بین حاوی دو نکته است. نکتة نخست آن‌که نویسندة محترم با آوردن فقرات مفصلی از یک کتاب انگلیسی با مشخصات ذیل: Wedberg Anders, A History of Philosophy, From Bolzano to Wittgenstein, Oxford University Press, 1984 . و مقایسه آنها با عباراتی از مقاله «کارنپ و فلسفة تحلیلی» کوشیده‌اند چنین القاء کنند که نگارنده خدای ناکرده مرتکب سرقت ادبی شده است. آنچه موجب شگفتی است آن است که آقای جهان‌بین که به‌ظاهر با دقت دو متن را مقایسه کرده‌اند، کوچک‌ترین اشاره‌ای به یادداشت صفحة 352 مقالة «کارنپ و فلسفة تحلیلی» نمی‌کنند که در آن، کتاب فوق با مشخصات کامل به‌عنوان یکی از منابع مورد استفاده نگارنده معرفی شده و در ادامه این معرفی آمده: «از این منبع در تکمیل برخی بخش‌های دیگر مقاله حاضر نیز بهره گرفته شده است.» کسانی که با سبک نگارش مقالات یا کتاب‌های علمی- تحقیقاتی در سطح بین‌المللی و در کشورهایی که قانون کپی رایت در آن رعایت می‌شود آشنایی دارند به‌خوبی می‌دانند که اگر منبعی مورد استفاده مکرر و گستردة نویسنده‌ای در یک اثر وی باشد، نویسنده به‌جای ارجاعات متعدد به این منبع، تنها یک نوبت و با عباراتی مشابه آنچه که در بالا ذکر شده، به استفاده خود از آن اشاره می‌کند و حق نویسندة منبع مورد استناد را مورد اذعان قرار می‌دهد. آنچه که در خلال «مقایسه»‌های آقای جهان‌بین از متن مقاله نگارنده و کتاب انگلیسی از چشم خوانندة فارسی پنهان می‌ماند، استفادة گزینشی نگارنده از بخش‌هایی از مطالب کتاب ودبرگ (Wedberg )در فصل مربوط به کارنپ است. ودبرگ هرچند یک فیلسوف تحلیلی است اما به فلسفة تحلیلی عمدتاً از منظر «فلسفة زبان» نظر می‌کند و بحث‌های خود را در همین چارچوب به پیش می‌برد، در حالی‌که نگارنده بیشتر از زاویه «فلسفة علم» (در سنت تحلیلی) به فلسفة کارنپ توجه دارد و بحث‌های فلسفة زبانی کارنپ را عموماً با نگاه فیلسوفان علم رئالیست مورد توجه قرار می‌دهد. رویکرد اصلی مقالة «کارنپ و فلسفة تحلیلی» علیرغم بهره‌گیری ازکتاب ودبرگ در برخی بخش‌های آن، چنین رویکردی است که با ذائقة کلی نویسندة سوئدی تفاوت دارد. نکتة دومی که در مقالة آقای جهان‌بین به‌چشم می‌خورد آن است که به ادعای ایشان، نگارنده با حذف چند سطر اساسی از مطلب منبع مورد استفادة خود، موجب انتقال نادرست مطلب به خواننده شده. سیاق نگارش عبارت‌های آقای جهان‌بین به‌گونه‌ای است که احیاناً به خواننده چنین القا می‌کند که این حذف از سر عدم اطلاع نگارنده از موضوع رخ داده و «پرشِ» صورت گرفته در مقالة کارنپ (به تعبیر آقای جهان‌بین) به علت عدم توجه به اهمیت سطور محذوف رخ داده است. البته، حذف سطرهای مورد اشارة آقای جهان‌بین همان‌گونه که ایشان اشاره کرده‌اند مخلّ معنای بحث است، اما در این زمینه تقصیری متوجه نگارنده نیست و سهو تایپیست و حروف‌چین محترم چنین نقیصه‌ای را موجب شده. کافی است آقای جهان‌بین یا خوانندگان دیگر به چاپ اول مقالة «کارنپ و فلسفة تحلیلی» در فصلنامة ارغنون، شمارة 7 و 8، پائیز و زمستان 1374 مراجعه کنند، تا سطرهای مورد اشاره را در متن بیابند. همین‌جا باید یادآور شوم که متأسفانه علیرغم زحمات ناشر محترم، در برخی دیگر از بخش‌های کتاب فلسفة تحلیلی افتادگی‌های دیگری نیز پدید آمده که نگارنده امیدوار است آنها را در چاپ بعدی این کتاب و نیز در جلد دومی که برای آن در دست تهیه دارد، تدارک کند. نگارنده، به‌عنوان یک فیلسوف تحلیلی، همواره از نقد و تصحیح دیدگاه‌های خود استقبال می‌کند. این نکته‌ای است که صاحب این قلم همواره در کلاس‌های درس خود در ایران و خارج از ایران با تأکید به دانشجویان یادآور می‌شود، اما فرق است میان نقدی که به نیت اصلاح و رفع اشتباه عرضه می‌شود و مطلبی که احیاناً به نیت تخریب شخصیت القاء می‌گردد. با توضیح مختصری که داده شد، به‌نظر می‌رسد بر خلاف آنچه که آقای جهان‌بین با عنوان انتخابی برای مقالة خود مدعی شده‌اند، قضاوت چندان آسان نیست، به‌خصوص اگرکه ممتحن، از جهات و زوایای مختلف چشم بپوشد. پی‌نوشت‌ها م [1] . جهان‌بین، فردین «این‌جا قضاوت دشوار نیست! امتحان کنید»، نقد ونظر، سال دهم، شمارة‌ سوم و چهارم، پاییز و زمستان 1384، ص323-348. [2] . پایا، علی، فلسفة تحليلي، مسائل و چشم‌اندازها‌، تهران، طرح نو، 1382.