جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
 
شماره 125
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

وقت فیض


(آثار و برکات نماز اول وقت)

مهدی مصطفوی‌آلانق

نماز، هم‌چون بارانی است که زمین و جان‌های مرده را زنده می‌کند و به قلب‌های آماده شور و هیجان می‌بخشد. هیچ‌یک از اوامر الهی هم‌چون نماز مورد تأکید و سفارش خداوند، رسول اکرم و اهل‌بیتU

واقع نشده است. نماز، نماد و پرچم اسلام است و شاخص‌ترین تفاوت  رفتاری میان کافر و مسلمان. مسلمانان علمای وارسته و اهل معرفت که دل در گرو یار دارند، به نماز عشق می‌ورزند و به هیچ‌کاری هم‌چون نماز اهمیت نمی‌دهند. نماز برای علمای خداجو آن‌چنان اهمیت دارد که این بندگان راه‌یافته به حرم دوست، هیچ‌کاری را مقدم بر نماز نمی‌دارند. نماز دارای خیر و برکت فراوان و آثار بی‌بدیل برای انسان است؛ آثار سودمندی که برخی از آن‌ها دنیای ما را آباد می‌سازد و برخی دیگر به کار فردای قیامت ما می‌آید و ما را رهسپار بهشت برین می‌سازد.

معنای نماز

واژه‌ی نماز در فارسی از لفظ پهلوی «نماک» گرفته شده است. نماک از ریشه‌ی باستانی «نم» به معنی خم‌شدن و تعظیم کردن است که به‌تدریج بر عبادت خاصی در اسلام اطلاق شده است. در فرهنگ‌های فارسی، نماز از نظر لغوی به معنای: پرستش، نیاز، سجود، بندگی و اطاعت و نیز به معنی: پیوند، ارتباط، دعا و درخواست است و برای نوعی نیایش خاص به درگاه خدا- که در عربی آن را صلوة می‌خوانند – اصطلاح شده است.

در برخی آیات قرآنی چون: «والمقیمین الصّلوة ( نساء، 162)»، «و اقیموا الصّلوة(بقره،110)» و «اقاموا الصّلوة(اعراف،170)»، اشاره‌ی خداوند، به این عبارت است که از نشانه‌های مسلمان، شمرده شده است.

نماز در اصطلاح شریعت اسلامی عبارت‌ است از: افعال مخصوص با کیفیت مخصوص که شامل قیام، تکبیر، قرائت، رکوع، سجود، تشهد و سلام است؛ در حالی که در ادیان الهی دیگر، آداب و اَشکال دیگری دارد.

اهمیّت نماز

در اسلام بعد از اصول عقاید و ایمان به خداوند، عملی مهم‌تر و بهتر از نماز نیست؛ آن‌چنان که امام صادقm فرموده است: «محبوب‌ترین عمل در نزد خدای متعال، بعد از شناخت خداوند، نماز است.»

تمام واجبات در اسلام، در صورتی که شرایط‌شان موجود نباشد، ساقط می‌شود؛ امّا نماز در هیچ شرایطی ساقط نمی‌گردد. مسلمان اگر مریض باشد یا نتواند ایستاده نماز بخواند، باید نشسته بخواند و یا در همان حال خوابیده و با اشاره‌ی سر، چشم و ابرو، رکوع و سجودش را به‌جا آورد. هم‌چنین ارتش اسلام در مقابل نیروی کفار در حالت جنگ و مبارزه نیز، به روشی خاص نماز می‌خواندند؛ چنان که در جنگ احزاب، پیامبرj و اصحابش و در جنگ صفین در لیلة‌الهریر علیm  و یارانش و در ظهر عاشورا امام حسینm و یارانش، این‌گونه نماز به‌جای آورند؛ بنابراین در اسلام، نماز در هیچ حالتی ساقط نمی‌شود و متناسب با شرایط، دستورهایی داده شده است که این خود بهترین دلیل برای اهمیّت نماز در اسلام است.

حکمت و اسرار نماز

اولین واجبی که رسول خداj برای امت آورد، نماز است و اول چیزی که پس از مرگ، از مسلمان میپرسند، نماز است. اگر قبول شود، به دیگر اعمال توجه مینمایند و اگر قبول نشود، به دیگر اعمال توجهی نمیشود. تمام اجزای نماز، حکمت‌ها و اسراری دارند که امامان معصومU به مناسبتهای مختلف یا در جواب سؤالاتی که دربارهی راز و رمز و حکمت نماز از آن‌ها میشد، در احادیث فراوان به آن‌ها اشاره کرده‌اند. نماز، شفیع نمازگزار در نزد ملک‌الموت، مونس در قبر، بستری نیکو برای نمازگزار و پاسخ وی به برای نکیر و منکِر است. نماز بنده، در محشر تاجی است بر سر او و موجب نورانیت صورتش، لباس برای بدنش و ساتر و حائل بین او و آتش جهنم است. نماز موجب فتح و گشایش ابواب بهشت برای نمازگزار و بهای بهشت است. با نماز، بنده به درجات عالی معنوی میرسد؛ زیرا نماز تسبیح، تهلیل، تکبیر، تمجید و تقدیس خداوند و نماد عقیده به توحید و نفی شرک (پرستش غیرخدا) است.

آثار و برکات نماز اول وقت

ابتدا به دو حدیث درباره‌ی نماز اول وقت اشاره می‌کنیم:

رسول اکرمj فرمودند: «کسی که نماز واجبی را پس از داخل شدن وقتش تأخیر بیندازد تا وقت آن بگذرد به شفاعت من نمی‌رسد (حر عاملی، ج3، ص81 ).» امام علیm نیز در نامه‌ی خود به محمد بن ابی‌بکر نوشتند: «مراقب وقت نماز باش و آن را در وقتش بخوان. نه به دلیل بیکاری آن را پیش از موقع بخوان و نه به سبب کاری آن را از وقتش به تأخیر انداز (مجلسی، ج14، ص25).»

آثار و برکات نماز اول وقت بسیار است که در این‌جا به چند مورد آن می‌پردازیم:

1. برآورده شدن خواسته‌ها

حضرت عبدالعظیم حسنی از امام حسن عسکریm روایت می‌کند که فرمودند: «خداوند متعال با حضرت موسی تکلم کرد. حضرت موسی عرض کرد: «خدای من! کسی که نمازها را در وقتش به‌جای آورد چه پاداشی دارد؟» خداوند فرمود: «درخواستش را به او عطا می‌کنم و بهشتم را برایش روا می‌گردانم (مجلسی، ج82، ص204).»

2. برطرف شدن گرفتاری و ناراحتی

پیامبر اکرمj فرمودند: «بنده‌ای نیست که به وقت‌های نماز و طلوع، ظهر و غروب خورشید اهمیت بدهد، مگر این‌که من سه چیز را برای او ضمانت می‌کنم؛ برطرف شدن گرفتاری‌ها و ناراحتی‌ها در زندگی دنیا، آسایش و خوشی به هنگام مردن و نجات از آتش (شیخ عباس،ج2، ص42).»

3. ورود به بهشت و دوری از جهنم

امام محمد باقرm می‌فرمایند: «هر کس نماز واجب را با آگاهی از منزلت و اهمیت آن در وقتش بخواند، به‌گونه‌ای که چیزی دیگر را بر آن ترجیح ندهد، خداوند برای وی برائت از جهنم می‌نویسد که او را عذاب نکند و کسی که در غیر وقتش به جا آورد، در حالی که چیزی دیگر را بر آن ترجیح دهد، خداوند می‌تواند او را ببخشد یا عذابش کند (حرّعاملی، ج3، ص81).»

4. در امان بودن از بلاهای آسمانی

قطب راوندی گوید که پیامبر خداj فرمود: «وقتی خداوند از آسمان آفتی بفرستد، سه گروه از آن، در امان می‌مانند؛ عمل‌کنندگان به قرآن، توجه‌کنندگان به خورشید - یعنی کسانی که وقت‌های نماز را محافظت می‌کنند- و کسانی که مساجد را با حضور [یا تلاش] خود آباد می‌نمایند (ری‌شهری، ج1، ص329).»

5. خشنودی خداوند

امام صادقm می‌فرمایند: «اولِ وقت، خشنودی خداست و آخر آن، عفو او و عفو خدا تجلی نمی‌یابد مگر در برابر گناه (حرّعاملی، ج3، ص90).» در مقابل، تأخیر اندختن عمدی، نماز موجب خشم خداست؛ چرا که پیامبر اکرمj به حضرت علیm فرمودند: «نماز را با وضوی کامل و شاداب در وقتش به‌جای آور که تأخیرانداختن نماز بدون دلیل، باعث غضب پروردگار است (معزی، ص 306).»

6. استجابت دعا و بالا رفتن اعمال

در حدیثی از حضرت صادقm آمده است که فرمودند: «... بهترین ساعت‌های شب و روز، وقت‌های نماز است.» سپس فرمودند: «چون ظهر می‌شود، درهای آسمان گشوده شده، بادها می‌وزند و خداوند به خلق خود نگاه می‌کند. من بسیار دوست دارم که در آن هنگام، عمل صالحی برایم بالا رود.» آن‌گاه فرمودند: «بر شما باد به دعا کردن بعد از نمازها؛ چراکه مستجاب می‌شود (کلینی، ج2، ص87).»

7. دوری شیطان و تلقین شهادتین

پیامبر اکرمj فرمودند: «شیطان تا زمانی که مؤمن بر نمازهای پنج‌گانه در وقت آن محافظت کند، پیوسته از او در هراس است؛ پس چون آن‌ها را ضایع نمود، بر وی جرئت پیدا می‌کند و او را در گناهان بزرگ می‌اندازد (حرّعاملی، ج3، ص81).»

امام صادقm می‌فرمایند: «ملک‌الموت هنگام مردن، شیطان را از نمازگزار واقعی دور می‌کند و شهادت به یگانگی خدا و نبوت پیامبرش را در آن هنگامه‌ی بزرگ به او تلقین می‌کند (حرّ عاملی، ج3، ص81 ).»

زیاد شدن عمر، مال و اولاد صالح در دنیا، در امان بودن از ترس و هول مرگ در موقع مردن، آسان شدن سؤال نکیر و منکر در قبر، توسعه یافتن قبر، نورانی شدن چهره، داده شدن نامه‌ی عمل انسان به دست راست و آسان شدن حساب در محشر، رضایت خداوند، سلام دادن خدا به نمازگزار و نگاه کردن از روی رحمت به او در هنگام عبور از صراط و... (صدری مازندرانی، ص6) از دیگر آثار و برکات نماز اول وقت است که در روایات به آن اشاره شده است.

نتیجه:

نماز دارای آثار پرخیر و برکت فراوان و بی‌بدیل برای انسان است. آثار سودمندی که برخی از آن‌ها دنیای ما را آباد می‌سازد و برخی دیگر به کار فردای قیامت ما می‌آید و ما را رهسپار بهشت برین می‌سازد. یکی از آثار مهم نماز که شامل حال نمازگزاران واقعی می‌شود، برطرف ساختن غم و اندوه از وجود ماست؛ غم و اندوه‌هایی که برخی مواقع زندگی را برای ما چنان تیره و تار می‌سازد که نمی‌دانیم باید به کدامین سو فرار کنیم. انسان نمازگزار چون همدم و هم‌صحبت خالق هستی شده است، هرگاه دچار اندوه و مصیبتی شود، به جای زانوی غم در بغل گرفتن با دو رکعت نماز و گفت‌وگو با پادشاه هستی و جلب دوستی و یاری او، حال زار خویش را بهبود می‌بخشد.

منابع:

1. امینی، مصطفی (1387)؛ «نیاز سنجی آموزش والدین نوجوان استان قم در زمینه‌ی تربیت دینی و تأکید بر نماز»، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، قم.

2. حرعاملی، محمدحسن (1372)؛ وسائل‌الشیعه، تهران: انتشارات مکتبه اسلامیه.

3. صدری مازندرانی، حسن (1380)؛ حیات عارفانه‌ی فرزانگان، قم: انتشارات میراث ماندگار.

4. شیخ‌عباس (1414ق)؛ سفینةالبحار، قم: انتشارات اسوه.

5- مجلسی، محمدباقر (بی‌تا)؛ بحارالانوار، تهران: انتشارات اسلامیه.

6. کلینی (1369)؛ اصول کافی، ترجمه‌ی حاج‌سیدجواد مصطفوی، تهران.

7- محقق دامغانی، محمود (1377)؛ اسرار فروع‌الدین در فلسفه‌ی نماز، قم: انتشارات مکتب اهل‌بیت.

8. محمدی‌ری‌شهری، محمد (1392)؛ شناخت‌نامه‌ی نماز، قم: انتشارات دارالحدیث.

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان