پاییز 1389
شماره 21

جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
 
عناوین
درشتر
ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان

محورهای مورد تأکید رهبری در سفر به قم در گفتگو با حجة الاسلام حبیب رضا ارزانی رییس دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان

ارزانی حبیب رضا



حجة‌الاسلام حبیب‌رضا ارزانی رییس دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان، در گفت‌وگو با خبرنگار فصل‌نامه‌ی اخلاق به تشریح سفر رهبر معظّم انقلاب اسلامی به قم، و تأکید ایشان بر جایگاه بصیرت و ضرورت اخلاق در حوزه‌های علمیّه پرداخت. این مصاحبه در پی می‌آید:

 

مهم‌ترین محورها و مسایل مورد تأکید رهبر انقلاب در سفر به قم چه بود؟

ایشان با توجّه به جایگاه حوزه‌های علمیّه در فرهنگ‌سازی دینی، سفر یازده‌روزه‌ای به شهر قم داشتند که اختصاص این میزان از وقت، با توجّه به ظرفیّت بالای حوزه‌های علمیّه در پشتیبانی فکری و فرهنگی از نظام صورت گرفت، و بر همین اساس، سفر بسیار ارزش‌مندی بود.

یکی از عرصه‌های مورد عنایت در این سفر، عرصه‌ی تحوّل در حوزه بود؛ به این معنا که در عین تکیه بر سنّت‌های ارزش‌مند حوزوی، می‌باید از ابزارهای روز استفاده کرد و با ورود در عرصه‌های متنوّع و مختلف، هم‌چنین با تخصّصی‌شدن گرایش‌ها، پاسخ‌گوی نیاز جامعه بود. علم‌آموزی طلّاب در یک نظام آموزشی قوی که فقدان آن بسیار محسوس است نیز از دیگر تأکیدات ایشان در این سفر بود.

هم‌چنین، مسأله‌ی اخلاق، تربیت و تهذیب نفس در حوزه‌های علمیّه در قالب‌های عملی، نظری و نظام‌یافته از دیگر محور‌هایی بود که در این سفر به آن پرداخته شد.

ایشان بر ارتباط حوزه با نظام اسلامی تأکید داشتند؛ به این معنا که حوزه باید پشتوانه و عقبه‌ی تئوریک نظام اسلامی باشد و نمی‌تواند خود را جدای از نظام بداند، بلکه باید در تمام میدان‌ها وارد شود و نظام دینی نیز با همین پشتوانه ادامه‌ی مسیر دهد.

هم‌چنین، ارتباط حوزه‌ها با بدنه‌ی اجتماع اعمّ از نخبگان، متوسّطین و آحاد جامعه، و احساس مسؤولیّت در برابر این سه بخش، از دیگر نکات قابل توجّه در فرمایشات ایشان بود.

نکته بسیار جالب و قابل توجّهی که در این سفر مشاهده شد، دیدار مراجع با ایشان و سپس بازگشت مجدّد رهبر معظّم انقلاب به قم و دیدار دوباره با این بزرگواران بود که بهترین درس اخلاق برای بیان جایگاه پر اهمّیّت و والای مراجع به‌شمار می‌آمد.

 

n به نظر شما علّت تأکید رهبر انقلاب بر مسأله‌ی اخلاق چیست؟

در آیات و روایات، بحث تهذیب و متخلّق شدن به صفات نیکو و پسندیده بسیار مورد تأکید قرار گرفته و در آموزه‌های دینی، از مباحث اخلاقی به «فقه اکبر» تعبیر شده است؛ از این‌رو، در حوزه‌ها علاوه بر علوم رایج آن، مانند فقه و اصول، باید مباحث دیگر و به‌ویژه اخلاق مورد توجّه قرار گیرد. به‌عبارت دیگر، اگر ما می‌خواهیم  با مردم سر و کار داشته باشیم و معنویّت را در جامعه گسترش دهیم، در درجه‌ی اوّل باید ره‌یافته و متخلّق به اخلاق دینی باشیم و این، مستلزم داشتن برنامه‌ای جامع و کامل است.

اسلام، هم برای جنبه‌ی نظری اخلاق و هم سیر و سلوک و عرفان اهمّیّت خاصّی قایل شده و در ادعیه‌ی نورانی ما، نظام دعا و مناجات و توصیه‌های اخلاقی به‌صورت ویژه‌ای از طرف ائمّه وارد شده است. این درسی است برای امروز ما که اگر می‌خواهیم افرادی را برای مربّی بودن تربیت کنیم تا مردم را به‌سمت خدا سوق دهند، قطعاً باید برای خود برنامه‌ی اخلاقی داشته باشیم.

علاوه بر این، کتاب‌ها و منابعی در قرون مختلف، از قرن اوّل تاکنون در این زمینه به رشته تحریر در آمده است؛ بوعلی سینا در اشارات بحث سیر و سلوک را به‌خوبی تعریف می‌کند و به تشریح مراتب یازده‌گانه‌ای می‌پردازد که سالک باید طی کند. 

با این‌همه، باید توجّه داشت که پرداختن به این مسایل، به‌ویژه در حوزه‌های علمیّه، به‌صورت انفرادی و تک‌تک بوده و نظام‌واره‌ی منسجم و واحدی که طلّاب را به این سمت سوق دهد، رایج نبوده است و این نیازمند برنامه‌ریزی جامعی است که حوزه‌ها فاقد آن هستند. در برخی حوزه‌ها به‌شکل جداگانه برنامه‌ها و مراسم ویژه‌ای وجود داشته و دارد، امّا این برنامه‌ها به‌صورت نظامی منسجم و قدرت‌مند در نیامده و این امر، نیازمند یک برنامه‌ریزی کلان است.

باید دانست که نه‌تنها درون حوزه‌های علمیّه، بلکه در سطح جامعه نیز نیازمند یک برنامه‌ی اخلاقی مناسب هستیم و این، رسالت حوزه‌های علمیّه را دوچندان می‌کند؛ چراکه با جود متون و منابع بسیار قوی برای ارایه‌ی دستورات اخلاقی، مع‌الاسف در عرصه‌ی اخلاق عملی ضعیف عمل کرده‌ایم، و این می‌طلبد که حوزه در این زمینه به‌طور جدّی وارد شود. در فرمایشات رهبر معظّم انقلاب نیز تأکید بر این نکته به خوبی مشاهده می‌شود.

 یکی دیگر از ابعاد اهمّیّت مسأله‌ی اخلاق این است که وقتی می‌گوییم عالم اخلاقی، یک مسأله‌ی انحرافی به ذهن بعضی تبادر می‌‌‌کند و آن این است که «عالم اخلاقی» را برابر با فردی گوشه‌گیر و بریده از دنیا و حکومت می‌دانند، در حالی‌که حضرت امام ;به‌عنوان یک عالم اخلاق، عارف کامل، فیلسوف، اصولی و فقیه، هیچ‌گاه از سیاست و حکومت غافل نبود و به‌عنوان الگویی اساسی، به ما این ایده را داد که باید در عرصه‌ی سیاسی نیز قدرت تصمیم‌گیری داشت و با شجاعت و جسارت خاص این مسایل را جمع کرد. رهبر فرزانه‌ی انقلاب نیز بر این نگاه جامع و کل‌نگر تأکید فراوان داشته و بارها بیان کرده‌‌اند که فقه، اخلاق و سیاست، به‌همراه هم‌دیگر، کامل‌کننده‌ی ابعاد وجودی انسان است؛ اگر می‌گوییم اسلام راه زندگی است، باید سبک زندگی را در همه‌ی ساحت‌ها ارایه کند.

 

n بصیرت چیست و چرا رهبر انقلاب بر بصیرت دینی تأکید فراوان داشته و دارند؟

امام صادق 7، مهم‌ترین ویژگی حضرت عباس 7را «نافذ البصیره بودن» می‌دانند، و این خود یک نشانه برای تشخیص بصیرت است. اگر زندگانی حضرت ابوالفضل 7را بررسی کنیم، متوجّه می‌شویم که ایشان هیچ‌گاه در برابر امام خود کوتاهی نداشتند و با وجود شناخت از ضعف جبهه‌ی خودی و شناخت توان ظاهری طرف مقابل، راه صواب را در اطاعت محض از امام زمان خود دانستند، در حالی‌که برخی زبان به نصیحت امام حسین 7گشودند و از همراهی کاروان ایشان سر باز زدند.

امروز نیز اطاعت از ولیّ فقیه بر اساس آیات و روایات متعدّد (همچون مقبوله‌ی عمر بن‌حنظله که تکلیف ما را در زمان غیبت، رجوع به ولیّ فقیه می‌داند) واجب و ضروری است. اسلام، اطاعت را فقط مخصوص خدا می‌داند و بر اساس این که جایگاه ولایت فقیه در سلسله‌ی طولی منصوب از طرف خداوند است و هم‌چنین، در رأس این نظام، رهبری عالم، زاهد، آگاه به امور زمانه، مدیر، مدبّر، اسلام‌شناس، فقیه و مهم‌تر از همه، فردی متّقی قرار دارد، باید فصل‌الخطاب امور را رهبر انقلاب دانست. در بسیاری از کشورهای جهان، فرد در قالب خاصّی به حکومت می‌رسد در حالی‌که هیچ‌یک از این صفات اطمینان‌بخش را ندارد، مردم خود را ملزم به اطاعت از او می‌دانند، ولی مع‌الاسف در کشور ما گاهی بعضی افراد و حتّی برخی از نخبگان، در مقام نظر و عمل در مقابل نظر و فرمان رهبری می‌ایستند و از پذیرش آن سرباز می‌زنند.