پنجشنبه, 27 اسفند 1388
 
128
 
 

فروغ حكمت: ترجمه و شرح نهايه الحكمة علامه سيدمحمدحسين طباطبائى
دهقانی حسن

كتاب حاضر ترجمه و شرح كتاب (نهاية الحكمة) علامه طباطبايى است. كتاب با مباحثى در مورد جايگاه و رسالت علم (فلسفه اسلامى) در حوزه هاى علميه شيعه آغاز مى شود و سپس به بحث درباره احكام كلى وجود پرداخته مى شود. در همين راستا نگارنده (شارح) به مشترك معنوى وجود اصالت وجود و اعتبارى بودن ماهيت, تشكيك در وجود احكام عدم, وجود مستقل و رابط و وجود ذهنى و خارجى مى پردازد. در ادامه نگارنده به مواد قضايا و مفهوم واجب, ممكن و ممتنع در وجود پرداخته است و ماهيت واجب الوجود و خصوصيات آن را بررسى مى نمايد. سپس به احكام ممكن الوجود و خواص آن اشاره نموده و احكام ماهيت را در فلسفه اسلامى تشريح مى كند.
u مبانى انديشه اسلامى: درآمدى بر نظام ارزشى و سياسى اسلام
محمد حسين زاده; چاپ اول, قم: موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره), 248 ص.
نوشتار حاضر تحقيقى درباره معيارهاى (معرفت دينى), باتوجه به تئورى (تعدد قرائت ها) از دين است. در پژوهش حاضر سعى شده است عمده ترين مسايل مربوط به معرفت شناسى در حوزه دين با رويكردى تحليلى بيان شود و نظريه هاى موجود در اين زمينه به ويژه نظريه پلوراليسم دينى مورد نقد و ارزيابى قرار گيرد. ازاين رو نگارنده ابتدا به بررسى مفاهيم علم حضورى و حصولى و معيارهاى صدق و كذب قضايا به ويژه قضايا و گزاره هاى دينى پرداخته و سپس مباحث مربوط به معرفت دينى و مبانى آن را كه اصلى ترين مباحث فلسفه دين را تشكيل مى دهند بيان مى نمايد. در ادامه نگارنده به تعارض هاى معرفت دينى و ديگر معارف بشرى اشاره نموده و ضمن نقد نظريه تعدّد قرائت ها از دين و مبانى آن, حقانيت و رستگارى در دين اسلام, امكان تغيير در دين و تحول در معرفت دينى را مورد بحث و بررسى قرار مى دهد.

; فقه و اصول
u الاقتصاد فى ما يجب على العباد
محمدبن حسن طوسى; محقق سيدمحمدكاظم موسوى; چاپ اول, قم: دليل ما, 662 ص.
كتاب حاضر مجموعه اى از اصول عقايد و مباحث فقهى شيعه اماميه است. در اين كتاب تمامى اصول و فروع دين بر طبق مذهب شيعه اماميه به صورت مختصر مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. اين كتاب كه از جمله آثار مهم و شايان توجه شيخ طوسى است; در نهايت اختصار و اتقان نخست به مباحث اعتقادى مانند توحيد و صفات خداوند پرداخته و سپس از منظرى عقلى و نقلى به اثبات توحيد, وجود صانع و شرح و بررسى اسماء و صفات الهى مى پردازد. آنگاه به بحث درباره عدل خداوند پرداخته و تفسيرى از فلسفه تكليف بندگان, وجود برخى از آلام و دردها براى برخى از افراد, مسأله زمان مرگ افراد و طولانى و كم شدن آن, شفاعت, حبط اعمال و مباحث و متعلقات مربوط به عدل ارائه مى دهد. در ادامه, مباحث مربوط به نبوت, امامت, معاد و ادامه وجوب آنها بررسى شده و در نهايت احكام فقهى شيعه كه شامل عبادات شيخ است تشريح مى شود و فروعات فقهى مربوط به نماز, روزه, طهارت, حج, خمس, زكات, حج و جهاد مورد بررسى فقهى قرار مى گيرد.
u جايگاه حقوقى احاديث نبوى
سيدابوالاعلى مودودى; مترجم عبدالغنى سليم قنبرزهى; چاپ اول, تهران: احسان, 336 ص.
فتنه انكار سنت, براى نخستين بار در سده دوم هجرى قمرى از تاريخ اسلام سربرآورد و طراحان آن, خوارج و معتزله بودند. دشمنان اسلامى دانستند كه يكى از عوامل حفظ نظم و جلوگيرى از آنارشيسم در ميان مسلمانان, مجموعه رفتار و گفتارهاى پيامبر اسلام است كه به نام سنت نبوى در ميان مسلمانان وجود دارد. هدف دشمنان از فتنه انكار سنت اين بود كه قرآن را از تشريح و توضيح گفتارى و كردارى آورنده آن و از نظام انديشه و عملى كه پيامبر تحت سرپرستى خويش برپا كرده بود, جدا كنند. آنان بر آن بودند كه قرآن را صرفاً به صورت يك كتاب درآورند و آن گاه با تأويلات ساختگى خود نظام ديگرى به وجود آورند كه صرفاً, نشان اسلام را داشته باشد و بس. كتاب حاضر, مشتمل بر دو بخش است: بخش نخست به مكاتبات ميان نگارنده و دكتر (عبدالودود) (يكى از اعضاى مهم (بزم طلوع اسلام)) اختصاص دارد كه در آن جايگاه حقوقى سنت در دين تشريح شده است. در بخش دوم نيز حكم ها و قضاوت هاى يكى از اعضاى ديوان عالى پاكستان به نام قاضى (محمد شفيع) درخصوص موضوع (حضانت فرزند) به همراه نقد نگارنده بر آن آورده شده است. در كتاب, مخاطبان از يك سو دلايل منكران سنت را مطالعه مى كنند و از سوى ديگر جايگاه واقعى سنت پيامبر را در نظام دين درمى يابند.

; قرآن و حديث
u فرهنگ قرآن (جلد 22): كليد راهيابى به موضوعات و مفاهيم قرآن كريم: فاطمه (بنت بنى اميه) ـ قذف
اكبر هاشمى رفسنجانى; چاپ اول, قم: موسسه بوستان كتاب قم, 592 ص.
كتاب حاضر معجمى است موضوعى از مطالب طرح شده در قرآن. در اين (معجم) اطلاعات و آموزه هايى از (قرآن كريم) به صورت موضوعى ارائه شده است. ملاك انتخاب در مدخل ها, قرآنى بودن و داشتن اطلاعاتى ـ هرچند اندك ـ در حوزه علوم و معارف قرآن است و ذيل برخى از مدخل ها يك آيه و يا حتى بخشى از يك آيه قرآن ذكر شده است. موضوعات علوم قرآنى كه در قرآن كريم به آنها اشاره شده باشد و از معارف قرآنى قلمداد شود, مدخل قرار گرفته است مانند محكم, متشابه و ناسخ و منسوخ و… . اين مجلد از معجم به ترتيب حروف الفبا از مدخل (فاطمه بنت ابى امير) تا مدخل (قذف) بيان شده است. در فارسى يا عربى بودن مدخل ها بيشتر به شناخته بودن آنها براى مخاطبان فارسى توجه شده است. مبناى كار در اين فرهنگ (تفسير راهنما) است. بى گمان فرهنگ مزبور در ميان فهرست هاى موضوعى قرآن مجيد از همگان گسترده تر, دقيق تر و كارآمدتر است.
u انديشه و آراى امام خمينى
محمدتقى ديارى بيدگلى; چاپ اول, تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار حضرت امام خمينى(ره), 236 ص.
بدون ترديد, زواياى بسيارى از ابعاد وجودى حضرت امام خمينى(ره) (1279 ـ 1368 ش) همچنان ناگفته و مكتوم باقى مانده است و جاى شناخت و تأمل بيشترى دارد. كتاب حاضر به انديشه و آراى تفسيرى امام خمينى(ره) مى پردازد. امام, سخت بر اين باور بود كه قرآن كريم مى تواند همه نيازهاى مادى و معنوى انسان ها را برآورده سازد و در نتيجه با آراى خويش, قرآن مجيد را دوباره به صحنه اجتماع بازگرداند. كتاب در هشت فصل با اين موضوعات تدوين شده است: دانش تفسير; اهداف و مقاصد آن; علوم قرآنى و مبانى تفسيرى امام خمينى; روش شناسى تفسيرى آن بزرگوار; پديده (تفسير به راى) از منظر امام خمينى و تأويل عرفانى و مبانى آن در انديشه ايشان; امام خمينى و زبان هدايت قرآن كريم; مراتب و موانع فهم قرآن از نگاه امام خمينى و مأخذشناسى انديشه هاى قرآنى و تفسيرى امام. كتاب براى دو واحد درسى رشته هاى تفسير و علوم قرآنى درنظر گرفته شده است.
u جلوه هاى قرآنى در نگاه امام خمينى
محمدامين صادقى ارزگانى; چاپ اول, تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(س), 350 ص.
در ميان مباحث مرتبط با قرآن كريم, چيستى وحى و هويت آن مهم ترين بحث است. اين موضوع با وجود بررسى هاى عميق و گسترده در آثار انديشمندان پيشين, يكى از مباحث جدى و مهم حوزه دين است. اعجاز, ويژگى جاودانه اين كتاب الهى است; امرى كه خود قرآن با تحدى, به آن تصريح و همگان را از آن آگاه ساخته است. همچنين قرآن اين حقيقت را بارها گوشزد كرده است كه انسان, مورد خطاب پيام هاى پيامبران الهى است و سعادت او در گرو چنگ زدن به دامان قرآن است و حضور انسان در محضر نورانى قرآن, سبب دريافت نور هدايت الهى است. اين امر در نخستين مرتبه با قرائت آيات قرآن, سپس با تدبر و تفكر در مفاهيم آن و آنگاه عمل به آموزه ها و دستورات آن عملى ميگردد. مطلب ديگر اين كه قرآن تمام زوايا و صحنه هاى حيات و مرگ انسان را مدنظر داشته است و براى همه مقاطع وجود انسان, برنامه, هدف و الگو عرضه كرده است. حضرت امام(ره) به مثابه مفسرى حكيم و قرآن شناسى مقتدر, تمامى مطالب گفته شده را در آثار و انديشه هاى خويش به صورت هاى مختلف مدنظر داشته است. نگارنده در كتاب حاضر, مطالب ياد شده را باتوجه به آراء و انديشه هاى حضرت امام(ره) به بحث گذاشته است.
u جايگاه قرآن در انقلاب: ترجمه كتاب القران فى النهضه
مترجم محمدعلى سلطانى; چاپ اول, تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره), 296 ص.
براى هر مسلمانى از هر مذهبى در هر گوشه اى از جهان و در هر دوره اى, قرآن منبع اصلى است و او نمى تواند خود را از آن بى نياز بداند. امام خمينى(ره) نيز به اعتبار آنكه فقيه بود, قرآن را منبع اصلى استنباط مسائل مختلف دينى و به اعتبار آن كه رهبر بود, آن را راهنماى انسان براى زندگى عادلانه و آزاد مى دانست. كتاب حاضر, با تأكيد بر ميراث قرآنى امام خمينى(ره), در سه بخش تنظيم شده است. در بخش اول با عنوان (قرآن و رهبران انقلاب) نه تن از مصلحان قرآنى بررسى شده اند. بخش دوم شامل, آثار تفسيرى امام خمينى است كه در آن مفاهيم نظرى براى علوم قرآنى و مبانى تفسيرى امام به شكلى آسان مطرح شده است. بخش سوم نيز به تطبيق ها و شواهد قرآنى كه به مسائل اساسى در زندگى و اعتقاد مسلمانان برمى گردد, اختصاص دارد.
u الفوائد الرجاليه
على حسينى صدر; چاپ اول, قم: دليل ما, 506 ص.
مجموعه اى از مباحث و قواعد مربوط به (علم رجال) است. در اين كتاب اطلاعاتى راجع به مباحث علم رجال, صحت و سقم نقل احاديث و كيفيت شناخت احاديث صحيح از ضعيف مطرح شده است. نگارنده نخست به بيان ملاك حجيت حديث و سند آن مى پردازد و سپس (اقسام حديث) و اصطلاحات مربوط به آن را بيان مى كند. آنگاه اصول چهارصدگانه حديثى را معرفى كرده و رجاليين و مجامع رجالى معتبر را شناسايى مى كند. حجيت قول رجاليان در مورد حديث, معيارهاى جرح و تعديل احاديث, ميزان اعتبار حجيت اجماع در نقل احاديث, توثيقات عامه از برخى رجاليون و اصحاب حديث, قراين و شواهد روايى در مورد معيار اعتبار احاديث, راه هاى جبران ضعف سند يك حديث, معرفى برخى از ناقلان معتبر و مورد قبول اصحاب پيامبر اكرم(ص), تعريف اصطلاحات مختلف حديثى, معيار عدالت و عدم عدالت راويان احاديث, معيارهاى نقد وثوق احاديث و بيان برخى ديگر از قواعد رجالى از اصلى ترين مندرجات اين كتاب است.
u سحر سخن و اعجاز انديشه در بازخوانى آموزه هاى بعثت: شرح دو خطبه از حضرت زهرا(س)
محمدتقى خلجى; چاپ اول, قم: صحيفه خرد, 604 ص.
ترجمه و شرح دو (سخن) تاريخى و تاريخ ساز (حضرت فاطمه(س)) است. به اعتقاد نويسنده, حضرت فاطمه, از سخنوران نامدار عرب است و در اين كتاب به شرح و ترجمه سخن تاريخى ايشان در جمع مردم مدينه و در مسجدالنبى, و نيز سخنان آن حضرت, كه دربيمارپرسى دو خليفه در خانه آن حضرت ايراد شده است, مى پردازد. نويسنده با اسناد تاريخى اين دو سخن تاريخ ساز و با بهره گيرى از منابع روايى و قرآنى و تاريخ و اشعار, كتاب را سامان داده است. ستايش خداوند و ويژگى هاى نعمت هاى او, توحيد, نبوت و مطالب ارزشمندى در اصول و فروع دين, معرفى خود و على(ع) و بيان ماجراى غصب خلافت و فدك, از محورهاى مهم خطبه نخستين است. بازگشت مردم به جاهليت, مظلوميت على و خلافت, از محورهاى مهم خطبه دوم است.

 
; اخلاق
u اخلاق و سياست رويكردى اسلامى و تطبيقى
سيدمحمدرضا احمدى طباطبائى; چاپ اول, تهران: دانشگاه امام صادق(ع), 394 ص.
تاريخ بشر مملو از اتخاذ سياست هاى غيراخلاقى به وسيله حكمرانان در سياست عملى, اعم از سياست داخلى و بين المللى است. يكى از دلايل مهم ذهنيت و داورى منفى گروه هايى از اقشار اجتماعى در جوامع مختلف درباره سياست عملى را, مى توان در همين تجزيه تاريخى آنان از اتخاذ روش هاى غيراخلاقى و غيرانسانى در عرصه سياست عملى جست وجو نمود. (نيكولو ماكياولى) كه از وى به عنوان پرچمدار دفاع جدايى اخلاق و سياست در حوزه هاى قدرت سياسى ياد مى شود, در دو رساله خود به نام هاى (شهريار) و (گفتارها يا مباحث) تلاش مى كند آموزه هاى خود را بر پايه تجارت واقعى در تاريخ تحولات سياسى ـ اجتماعى در جوامع بشرى استوار سازد. بر همين اساس وى در هر دو رساله ياد شده, به رفتارهاى اخلاقى و غير اخلاقى حكمرانان مختلف در غرب و شرق از جمله ايران اشاره مى كند, تا نشان دهد هرچند پايبندى به فضايل اخلاقى مطلوب است, اما با حفظ و صيانت از قدرت سياسى چندان سرسازگارى ندارد. پژوهش حاضر در چهار فصل تدوين شده است. فصل اول مشتمل بر كليات و تعاريف لغوى و اصطلاحى مفاهيم اخلاق و سياست و ديگر مفاهيم مرتبط با حوزه سياست مانند قدرت, اقتدار و دولت است. همچنين در اين فصل به فلسفه اخلاق در حيات متفكران و صاحب نظران اسلامى و نحله هاى مختلف فكرى در جهان اسلام و غرب پرداخته شده است. (اخلاق و سياست در فلسفه سياسى غرب), (رابطه اخلاق وسياست در فلسفه سياسى اسلام) و (بازتاب رابطه اخلاق و سياست در آموزه هاى فارابى), (غزالى و خواجه نظام الملك) از ديگر بخش هاى كتاب به شمار مى روند.

; تاريخ و شرح حال
u حسينيه ى ارشاد به روايت اسناد
محبوبه جودكى; چاپ اول, تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامى, 346 ص.
روشن ساختن زواياى گوناگون فعاليت مؤسسه حسينيه ارشاد به عنوان يكى از پايگاه هاى فكرى انقلاب اسلامى ايران كه نقش مهمى در شكل گيرى ذهنيت جوانان مسلمان ايران در فعاليت هاى انقلاب داشته, اهميت بسيارى دارد. حضور مستمر و فعال دو متفكر بزرگ معاصر ايرانى, استاد مرتضى مطهرى و دكتر على شريعتى, در حسينيه ارشاد علاوه بر آنكه نقش تعيين كننده اى در هدايت نسل جوان به سمت تفكرات اسلامى داشته, سهم عمده اى در حيات علمى و اجتماعى آن دو نيز دارد. در كتاب حاضر, عملكرد اين موسسه طى سال هاى دهه 1340 و اوايل دهه 1350 براساس اسناد موجود بررسى شده است. بخش گزيده اسناد حسينيه ارشاد دربرگيرنده گزارش هاى ماموران ساواك است. اين گزارش ها در زمان وقوع رويدادها تهيه و در پرونده اى با نام حسينيه ارشاد ضبط شده است.
u سيدحيدر آملى: شرح احوال, آثار و آراء و جهان شناسى
هانرى كربن; مترجم نوذر آقاخانى, محمد كوكب; چاپ اول, تهران: حقيقت, 202 ص.
(سيدحيدر آملى) از چهره هاى مهم قرن هشتم هجرى است. امروز با شناخت برخى از آثار وى مى توان گفت آثار او فلسفه, كلام و عرفان قرن خود را تحت تاثير قرار داده است. نزد سيدحيدر, تمامى حكمت وجود و مفهوم توحيد در دو وجه ظاهرى و باطنى آن; آموزه اسماء الهى و مظاهرش و نيز تمامى امام شناسى, همه, ادامه دهنده و توسعه دهنده آموزه هاى ابن عربى است. آثار وى مهم ترين نقش را در ادغام تفكر ابن عربى با تشيع داشته است. بدين صورت كه تشيع, داشته ها و باورهاى خود را در تفكر ابن عربى مى يابد. كتاب حاضر ترجمه دو بخش مستقل از دوكتاب (هانرى كربن) ـ فيلسوف, ايران شناس و اسلام شناس شهير فرانسوى در قرن بيستم ـ است. مقاله اول ترجمه فصل اول كتاب چهارم (با عنوان تشيع و تصوف) از جلد سوم (اندر اسلام ايرانى) است و مقاله دوم ترجمه فصل دوم كتاب (معبد و مشاهده) است. كربن در بخش اول به افكار, آثار و آراى سيدحيدر و در بخش دوم به علم ميزان مى پردازد كه از اركان جهان شناسى عرفان و مباحث اصلى آراى اين عارف شيعى است. وى جدول هايى را كه سيدحيدر آملى در اين باره ترسيم كرده, شرح داده و رموزى مبهم از آن را باز مى گشايد. دراين بخش كربن نگرش تطبيقى خود را در مطالعات عرفانى نيز نشان مى دهد.
u انسان الهى: تحليل شخصيت امام على(ع) از ديدگاه علامه جعفرى
عبداللّه نصرى; چاپ اول, تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 408 ص.
در كتاب حاضر, شخصيت حضرت على(ع) از ديدگاه (علامه جعفرى) تحليل مى شود. به زعم ايشان: هدف از شناخت على(ع) تنها شناسايى يك شخصيت معين در برهه اى از تاريخ نيست; چرا كه شناختن على(ع) در واقع شناخت مجموعه قوانينى است كه در انسان كامل تحقق يافته است. علامه جعفرى معتقدند: رهايى على(ع) از هرگونه تمايلات منفى و آزادى او از تمام زنجيرهاى فردى, اجتماعى و تاريخى و تحقق ارزش هاى گوناگون در وجود او, وى را نمونه كامل يك انسان الهى قرار داده است. ايشان تأكيد مى كنند براى شناخت شخصيت على(ع), بايد ديدگاه حضرت را درباره حيات تفسير كرد; على(ع) حيات را به گونه اى تفسير مى كرد كه (لذت و الم), (ترس و شكست) و تمامى رويدادهاى حيات براى او مانند حباب هايى ناپايدار تلقى مى شوند. در كتاب, همچنين شرح علامه جعفرى بر ترجمه و تفسير نهج البلاغه تحرير شده است.

; ادبيات
u برگزيده اشعار ملك الشعرا خليل اللّه خليلى
بهروز ثروتى; چاپ اول, تهران: شركت انتشارات سوره مهر, 288 ص.
(خليل اللّه خليلى) در شوال 1325 قمرى (1286 شمسى) در كابل به دنيا آمد. پدرش مستوفى الممالك, مردى دانشمند و فاضل بود. خليلى در كنار سرودن شعر, به تدريس مى پرداخت و مناصب مختلف ادارى و دولتى داشت. كتاب هاى بسيارى چون: (فيض قدس), (از بلخ تا قونيه) و (سيگان) از جمله آثار اوست. جايگاه وى در شعر معاصر افغانستان بسيار بالاست; احاطه كامل او بر شعر كهن فارسى و نوآورى او در قالب هاى كهن از جمله دلايل اين مدعاست. هم چنين شعر او آينه تمام نماى افغانستان در سده اخير است و دردمندى او را از حوادث معاصر افغانستان نشان مى دهد, نيز نمودار انديشه هاى وطنى, اجتماعى, انتقادى, عرفانى و اخلاقى و مضامين لطيف غنايى و اوصاف دلكش از طبيعت است. نگارنده در كتاب حاضر, ضمن بيان زندگى نامه اين شاعر بزرگ افغان, گزيده اى از شعرهاى او را عرضه كرده است. اين شعرها در قالب قصيده, غزل, قطعه, مثنوى, چهارپاره, رباعى, دوبيتى و تركيبات سروده شده اند.
u زبان فارسى; چالش ها و راهبردها
زيرنظر: سيدرضا صالحى اميرى; چاپ اول, تهران: مركز تحقيقات استراتژيك, 176 ص.
زبان نه تنها به عنوان ابزار ارتباطى, بلكه به مثابه مؤلفه و عنصرى حياتى در هويت فردى و جمعى انسان ها نقش آفرينى مى كند. زبان فارسى به عنوان يكى از زبان هاى كهن, زبان رسمى و ملى ايرانيان است. زبان فارسى از روزگاران كهن, توانسته است در مقابل تغييراتى كه عمدتاً از مجاورت با ديگر زبان ها و تعاملات ميان زبانى پديدار مى شود, هويت خود را محفوظ و مصون نگه دارد, اما اين سابقه و قدمت دليلى بر آسيب ناپذيرى آن نيست. سى و پنجمين شماره از مجموعه پژوهشنامه (بهار 1388) با موضوع (زبان فارسى; چالش ها و راهبردها/حسينعلى قبادى), (واژه گزينى و اصطلاح شناسى علمى در زبان فارسى; آسيب ها و راهبردها/ حسينعلى پژوهان), (زبان فارسى و گويش ها/احمد تميم دارى), (فرهنگستان و رسانه ملى/مريم سادات غياثيان و محمود ظريفى) و (سبك آذربايجانى و شعر فارسى/محمدطاهرى خسروشاهى) با اين مقالات به اين چالش ها و راهبردها مى پردازد.
u تذكره زعفران زار كشمير
ميرزا محمدعلى بن محمدصادق كشميرى; مصحح كريم نجفى برزگر; چاپ اول, تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى, 190 ص.
(زعفران زار كشمير) عنوان تذكره اى است كه در اواخر قرن سيزدهم هجرى در شهر لكنهو, مركز حكومت شيعه در هند, به همت مولوى ميرزا محمدعلى بن محمدصادق كشميرى, تحرير شد. در اين دوره به رغم سلطه انگليسى ها, كه باعث افول زبان و ادب فارسى شده بود, عالمان بى شمارى از هند كه دانش آموختگان حوزه هاى دينى اين كشور بودند, آثار قابل توجهى را به زبان فارسى, به رشته تحرير درآوردند. يكى از اين آثار, زعفران زار كشمير است. كتاب حاضر, تصحيح اثر مذكور براساس نسخه پروفسور توفيق هـ. سبحانى و با استفاده از منابعى چون (مطلع الانوار) مرحوم مرتضى حسين صدر الافاضل و (الذريعه) اثر مرحوم شيخ آقابزرگ تهرانى است. اين تذكره به اجمال تاريخچه كشمير را معرفى مى كند و شرح حال بيش از 89 تن از شاعران اين شهر را بيان مى دارد. انتخاب نام تذكره به زعفران زار, اشاره تلميحى است به يكى از خواص زعفران در طب قديم كه ويژگى طرب انگيزى آن است; اين تذكره نيز از طرب انگيزى سرزمين كشمير, كه با اشعار زيباى شعرا به تصوير كشيده شده, حكايت دارد.
u شكوه عشق: تاريخ و شعر عاشورا
اميراسماعيل آذر, چاپ اول, تهران: سخن, 676 ص.
مرثيه يكى از مضامين شعر دينى به شمار مى آيد. از گذشته هاى بسيار دور, بيان غم و اندوه گذشتگان مضمون مورد علاقه شاعران بوده است. تقريباً تمام شعرا مرثيه هايى به اقتضاى زمان و موقعيت هاى خويش سروده اند. مرثيه در ادبيات فارسى به وفور وجود دارد و از اهميت خاصى برخوردار است; زيرا در آن از واقعه كربلا گفته مى شود كه در پايان به شهادت امام حسين(ع) و يارانش منجر شد. نگارنده در كتاب حاضر, به اختصار به معرفى مرثيه و مرثيه سرايى در ايران پرداخته است و حماسه هاى مذهبى, شعر شهادت, شعر تعزيه و اشعار نوحه, مديحه سرايى, و تحميديه ها را بررسى كرده است. در اين كتاب اشعار و مرثيه هاى شاعرانى چون كليم كاشانى, فتحعلى شاه قاجار (خاقان), وصال شيرازى, اديب الممالك فراهانى, اهلى شيرازى, شكوهى تهرانى, سلمان هراتى, فواد كرمانى, اقبال لاهورى و بسيارى از شعراى ديگر گنجانده شده است.
u شرح مثنوى (ابيات 1547 تا 2508)
على اصغر حلبى; چاپ اول, تهران: زوار, 544 ص.
به تصريح نگارنده, مولانا جلال الدين محمد بلخى همواره در سرودن مثنوى موفق نبوده است. اما مثنوى او از حيث معنى و انديشه و جولان فكر و طرح مباحث والاى انسانى و عرفانى يگانه است. از مشكلات درك مثنوى, حاشيه رفتن هاى مولانا است كه هرچند, لطيف ودل پسند است, اما گاه نيز كارافزاست. او نخست داستانى را شروع مى كند و يك يا دو بيت درباره آن مى سرايد, آنگاه ده ها بيت ديگر گفته و دوباره به داستان برمى گردد. شايد بتوان گفت داستان را بهانه مى سازد براى بيان حقايق و معانى. كتاب حاضر جلد سوم از مجموعه (شرح مثنوى) است. اين جلد پس از سخنى درباره بهاءالدين ولد ـ پدر مولانا ـ و سلطان ولد ـ پسر او ـ به شرح ابيات 1547 ـ 2508 مثنوى اختصاص يافته است. فهرست هاى ده گانه و بخش غلطنامه نيز در ادامه آمده است. دكتر على اصغر حلبى در اين شرح از شرح مثنوى استاد فروزانفر و نيكلسن و ديگر استادان سود جسته و آن چه را خود يافته بر آن افزوده است.
u رهگذر عشق (مجالس تعزيه)
حسن فخارى; چاپ اول, تهران: شركت انتشارات سوره مهر, 112 ص.
ييكى از آيين هاى مذهبى و سنتى مرسوم در بازگويى واقعه عاشورا, تعزيه خوانى است. به همين دليل تعزيه و شبيه خوانى بايد جبهه حق و باطل را درست و اصولى ترسيم كند. هرچه خودمان را با واقعيت تاريخى بيش تر وفق دهيم تأثيرات آن بيشتر خواهد بود. عامه مردم با مشاهده اين نمايش مذهبى اطلاعاتى را درخصوص تاريخ و حوادث عاشورا كسب مى نمايند; از اين رو نبايد از هر وسيله اى براى دردناك تر كردن صحنه كمك گرفت. صحنه هاى عاشورا به قدر كافى تأثرانگيز است و نياز به غلو و بزرگ نمايى براى تحت تأثير قراردادن مخاطب ندارد. كتاب حاضر, در سه فصل, نحوه اجراى سه تعزيه از واقعه عاشورا به همراه تصاويرى از مراسم اجراى آنها را نشان مى دهد. عناوين تعزيه ها به قرار زير است: تعزيه كاروان شهادت (نحوه شهادت امام حسين(ع) و ياران گراميشان) تعزيه شب هاى بى ستاره (وقايع شام غريبان) و تعزيه خطبه خون (نحوه شهادت حضرت رقيه(س), خطبه حضرت زينب(س), خطبه امام سجاد(ع) و آزادى اهل بيت(ع).
u دگرخند: درآمدى كوتاه بر طنز و هزل و هجو در تاريخ تا دوره معاصر
سيدعلى موسوى گرمارودى; چاپ اول, تهران: انتشارات انجمن قلم ايران, 518 ص.
براى تمام مفاهيم مربوط به حوزه كمدى, عمدتاً سه مجموعه با سه شاخه اصلى پيشنهاد شده كه به ترتيب عبارت اند از: طنز, هزل و هجو. طنز, قلقلك ارواح فرهيخته و فرزانه است, هزل براى مخاطبان معمولى و هجو شلاقى است كه تنها افراد با ضريب هوشى كم تر از آن بهره مى برند. نقيضه نيز اصطلاحى است براى آثارى كه جهت مقابله با آثار جدى به شيوه هجو, هزل يا طنز ساخته شده باشند. نقيضه مى تواند هم زيرمجموعه طنز باشد, هم هزل و هم هجو; مانند نقيضه هاى طنز بسحق اطعمه, نقيضه هاى هزل خارستات قاسمى كرمانى و نقيضه هاى هجو پريشانى قاآنى. كتاب حاضر پس از تعريف طنز, هزل و هجو به بازتاب آن در قرآن و روايات پرداخته و آنگاه ضمن بيان تعريفى از نقيضه, نمونه آن را در شعر و نثر آورده است. سپس به نمونه هاى طنز و هزل و هجو در برخى متون و اشعار كلاسيك و معاصر, و نيز مجله هاى فكاهى اشاره كرده است.
u از اسطوره تا حماسه (هفت گفتار در شاهنامه پژوهى)
سجاد ايرنلو; مقدمه محمدامين رياحى; چاپ اول, تهران: سخن, 242 ص.
در طول تاريخ فرهنگ و تمدن بشرى با وجود گذر زمان و تغييراتى كه در محيط اجتماعى و نگرش هاى فكرى و فرهنگى انسان پديد آمده است, اسطوره ها هرگز به طور كامل نمرده و فراموش نشده اند; بلكه ماندگارى و بازتاب آنها به شكل هاى ديگر بوده است. يكى از انواع و شايد مهم ترين و بهترين شكل حفظ و تجلى اسطوره ها, حماسه و داستان هاى حماسى بوده است. ميان اسطوره و حماسه ارتباطى استوار و بنيادين وجود دارد, چنانكه از يك منظر, حماسه صورت ادبى و روايى مدرن و منظم اسطوره تلقى مى شود; زيرا هم در مرحله پيدايش و هم به هنگام تحرير و تثبيت نهايى, محصول دورانى بوده كه ذوق و ذهن انسان نسبت به روزگار باستانى اسطوره سازى و اسطوره گرايى منظم تر و پرورده تر بوده است. مجموعه حاضر كه نام آن برگرفته از عنوان (از اسطوره تا تاريخ) (مجموعه مقالات, سخنرانى ها و مصاحبه هاى مرحوم دكتر مهرداد بهار) است, دربرگيرنده هفت مقاله از سجاد آيدنلو ـ محقق معاصر ـ درباره مسائل اساطير و آيين شاهنامه است. عناوين مقالات بدين قرار است: ارتباط اسطوره و حماسه بر پايه شاهنامه و منابع ايرانى; فرضيه اى درباره مادر سياوش; نشانه هاى سرشت اساطيرى افراسياب در شاهنامه; نوشدارو چيست؟; اسب دريايى در داستان هاى پهلوانى; جام كيخسرو و جمشيد.

; كليات
u كتاب شناسى گزينشى و توصيفى مطالعات اديان
حسين حيدرى; چاپ اول, تهران: سازمان مطالعات و تدوين كتب علوم انسانى دانشگاه ها (سمت), 384 ص.
ييكى از مهم ترين علل ركود و عدم رشد آموزش و پژوهش دين شناسى تطبيقى در ايران, عدم آگاهى پژوهندگان از كارهاى انجام شده در اين زمينه است و اطلاع رسانى در اين حوزه, از اغلب حوزه هاى علوم مختلف كندتر و ضعيف تر است. نگارنده در كتاب حاضر, كه به كتاب شناسى گزينشى و توصيفى مطالعات اديان اختصاص دارد, تلاش مى كند به اختصار مشخصات كتاب شناختى منابع و جايگاه علمى نويسندگان, فهرست مطالب, درون مايه فكرى و تحقيقى, نوآورى ها و نقاط ضعف و قوت آنها را مشخص كند. معرفى منابع براساس خاستگاه جغرافيايى در پنج گروه با اين عناوين عرضه شده است: (كليات مراجع عام و مجموعه ها); (اديان يهوديت و مسيحيت); (اديان هنر و خاور دور) و (اديان مردمان ابتدايى, و قديم و رهيافت هاى دين شناسى).